Stress (căng thẳng) tác động lên cơ thể theo nhiều cách khác nhau, nhưng một trong những ảnh hưởng thường bị bỏ qua là những rối loạn liên quan đến hệ tiêu hóa.
Nhiều người có thể cảm thấy khó chịu ở dạ dày khi gặp căng thẳng, nhưng nếu stress kéo dài, tình trạng này có thể tiến triển thành các vấn đề nghiêm trọng hơn.
Những nghiên cứu gần đây đã khám phá rõ hơn cơ chế sinh học đằng sau mối liên kết giữa stress và đau dạ dày, đồng thời mở ra hướng tiếp cận hiệu quả hơn để kiểm soát.
Góc Nhìn Sinh Học: Khi Stress Tác Động Lên Tiêu Hóa
Khi chúng ta rơi vào trạng thái căng thẳng, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng "chiến đấu hay bỏ chạy" – một cơ chế sinh tồn cổ xưa, trong đó các hormone như cortisol và adrenaline được giải phóng nhằm đối phó với nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu trạng thái stress kéo dài, sự mất cân bằng hormone sẽ làm rối loạn hoạt động tiêu hóa. Theo giáo sư Emeran A. Mayer – chuyên gia tiêu hóa và thần kinh – “Stress tâm lý có thể làm rối loạn hệ thần kinh tự chủ và hệ thần kinh ruột, gây thay đổi vận động ruột, độ nhạy cảm và tiết dịch – đặc biệt qua con đường CRF vốn thường bị rối loạn trong hội chứng ruột kích thích (IBS)”.
Trục Não - Ruột: Cuộc Giao Tiếp Hai Chiều
Mối quan hệ giữa tâm trạng và tiêu hóa không chỉ diễn ra một chiều. Não và ruột liên tục “trò chuyện” với nhau thông qua mạng lưới dây thần kinh, nội tiết tố và các chất dẫn truyền. Trục não - ruột này cho phép cảm xúc và căng thẳng ảnh hưởng đến dạ dày, và ngược lại. Nghiên cứu cho thấy stress có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột, gây mất cân bằng lợi khuẩn. Giáo sư John Cryan – chuyên gia thần kinh tiêu hóa – khẳng định: “Stress mãn tính có thể làm suy giảm số lượng vi khuẩn có lợi trong đường ruột, từ đó gây ra các triệu chứng như đầy hơi và đau bụng”.
Stress Làm Gián Đoạn Hoạt Động Của Dạ Dày
Căng thẳng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiêu hóa thức ăn. Một trong những tác động phổ biến là làm tăng tiết axit dịch vị – nguyên nhân gây ợ nóng và trào ngược. Bác sĩ Pothuri, chuyên gia tiêu hóa tại Houston, cho biết: “Stress có thể làm thay đổi lượng axit dạ dày và làm chậm quá trình tiêu hóa… điều này khiến tình trạng trào ngược nặng hơn hoặc xuất hiện các triệu chứng mới.” Ngoài ra, stress còn ảnh hưởng đến nhu động ruột, gây ra tình trạng chậm tiêu hoặc tiêu hóa quá nhanh, từ đó dẫn đến buồn nôn, trướng bụng hoặc đau quặn.
Yếu Tố Tâm Lý Và Cảm Nhận Đau Dạ Dày
Tâm lý cũng đóng vai trò không nhỏ trong việc cảm nhận cơn đau dạ dày. Những người bị lo âu thường nhạy cảm hơn với cảm giác đau, khiến các triệu chứng của IBS hoặc khó tiêu chức năng trở nên dữ dội hơn. Các nghiên cứu cho thấy người có mức lo âu cao thường cảm nhận tín hiệu đau từ ruột một cách mạnh mẽ hơn bình thường.
Giải Pháp Làm Dịu Cơn Đau Dạ Dày Do Stress
Dù mối liên hệ giữa stress và đau dạ dày có vẻ phức tạp, nhưng bạn hoàn toàn có thể kiểm soát thông qua những chiến lược cụ thể:
Thiền và Chánh niệm:
Các bài tập chánh niệm đã được chứng minh là giúp giảm mức cortisol – hormone gây stress – đồng thời hỗ trợ cân bằng lại hệ vi sinh đường ruột.
Điều chỉnh chế độ ăn:
Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ, men vi sinh và tránh các yếu tố kích thích như caffeine, đồ cay nóng giúp cải thiện tiêu hóa và giảm triệu chứng trào ngược.
Trị liệu nhận thức hành vi (CBT):
Phương pháp này giúp thay đổi lối suy nghĩ tiêu cực, từ đó giảm căng thẳng và tác động của nó lên dạ dày.
Vận động thể chất:
Tập thể dục đều đặn giúp tăng nhu động ruột và giảm viêm, từ đó giảm nhẹ các vấn đề tiêu hóa liên quan đến stress.
Mối quan hệ giữa căng thẳng và các vấn đề dạ dày là một hệ thống đa tầng gồm cả yếu tố sinh học lẫn tâm lý. Bằng cách hiểu rõ cơ chế tác động và áp dụng các giải pháp toàn diện, chúng ta hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ sức khỏe tiêu hóa và thoát khỏi vòng luẩn quẩn của stress và đau dạ dày.
