Tiểu đường tuýp 2 là một bệnh lý mãn tính phức tạp, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi của căn bệnh này là tình trạng kháng insulin – khi cơ thể không còn phản ứng hiệu quả với hormone insulin, dẫn đến lượng đường trong máu tăng cao kéo dài.

Hiểu về kháng insulin từ góc độ sinh học

Ở cấp độ tế bào, kháng insulin xảy ra khi các tín hiệu tại thụ thể insulin bị rối loạn, khiến glucose khó xâm nhập vào tế bào để tạo năng lượng. Hậu quả là đường bị tích tụ trong máu thay vì được chuyển hóa. Những yếu tố như viêm mạn tính, stress oxy hóa và tích tụ mỡ trong gan và mô mỡ được cho là góp phần phá vỡ tín hiệu insulin. Đặc biệt, béo phì thường đi kèm với viêm nhẹ toàn thân, khiến mô mỡ giải phóng cytokine gây cản trở tác dụng của insulin, buộc tuyến tụy phải làm việc quá tải.

Vai trò của yếu tố di truyền

Di truyền cũng là một yếu tố không thể bỏ qua. Những người có người thân mắc tiểu đường tuýp 2 sẽ có nguy cơ cao hơn. Một số đột biến gen đã được phát hiện có liên quan đến chức năng của thụ thể insulin hoặc con đường chuyển hóa glucose trong cơ thể.

Kháng insulin và tiến trình bệnh tiểu đường

Tình trạng kháng insulin là giai đoạn khởi đầu, nhưng không phải là yếu tố duy nhất dẫn đến tiểu đường. Khi tuyến tụy không thể sản xuất đủ insulin để bù lại tình trạng kháng, lượng đường trong máu bắt đầu tăng vọt. Ở giai đoạn đầu, tuyến tụy cố gắng tăng tiết insulin. Tuy nhiên, theo thời gian, các tế bào beta tại tụy bị suy yếu và mất dần chức năng, dẫn đến sự xuất hiện rõ nét của bệnh tiểu đường loại 2.

Thói quen sống và môi trường ảnh hưởng đến độ nhạy insulin

Tin vui là lối sống có thể thay đổi đáng kể độ nhạy insulin. Tập luyện thể thao đều đặn, đặc biệt là các bài tập tim mạch và kháng lực, giúp cơ bắp sử dụng đường hiệu quả hơn. Giảm cân, đặc biệt là giảm mỡ nội tạng, cũng giúp cải thiện rõ rệt tình trạng kháng insulin. Chế độ ăn nhiều chất xơ, protein nạc, chất béo lành mạnh và hạn chế tinh bột tinh luyện được chứng minh giúp phòng ngừa kháng insulin. Các chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải hoặc thực vật toàn phần (plant-based) đang được đánh giá cao trong kiểm soát chỉ số đường huyết.

Thuốc điều trị kháng insulin

Bên cạnh thay đổi lối sống, thuốc cũng đóng vai trò quan trọng. Metformin là loại thuốc được kê phổ biến nhất, giúp giảm sản xuất glucose từ gan và tăng độ nhạy insulin. Ngoài ra, nhóm thuốc GLP-1 (như liraglutide, semaglutide) không chỉ hỗ trợ kiểm soát đường huyết mà còn giúp giảm cân, từ đó cải thiện tình trạng kháng insulin. Nhóm thuốc ức chế SGLT2 (như empagliflozin, canagliflozin) hoạt động bằng cách giảm tái hấp thu đường ở thận, đem lại nhiều lợi ích cho người kháng insulin.

Hướng đi mới trong nghiên cứu điều trị

Tương lai điều trị kháng insulin đang mở rộng với nhiều hướng đi mới. Theo tiến sĩ Helen Vlassara, việc nhắm vào các sản phẩm glycation – hợp chất hình thành khi đường liên kết với protein – có thể là chìa khóa để ngăn ngừa biến chứng do kháng insulin. Đồng thời, nghiên cứu về biểu sinh (epigenetics) đang cho thấy môi trường và lối sống có thể ảnh hưởng đến cách gen biểu hiện – mở ra hướng điều trị cá nhân hóa dựa trên yếu tố ngoại sinh.

Tóm lại, kháng insulin là yếu tố trung tâm dẫn đến tiểu đường tuýp 2 – một căn bệnh có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách. Việc kết hợp giữa thay đổi lối sống, dùng thuốc và các chiến lược điều trị mới sẽ giúp ngăn chặn tiến triển bệnh và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.