Mất khứu giác còn gọi là anosmia, là một tình trạng thường bị đánh giá thấp.
Tuy nhiên, hiện tượng này có thể là dấu hiệu sớm của nhiều bệnh lý nghiêm trọng liên quan đến não bộ, bao gồm cả những bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer, Parkinson, và một số rối loạn thần kinh nặng khác.
Anosmia là gì?
Anosmia là tình trạng mất hoàn toàn hoặc suy giảm khả năng ngửi mùi, và có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân như nhiễm virus, viêm xoang, chấn thương đầu hoặc tuổi tác. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng việc đánh mất khứu giác cũng có thể là dấu hiệu sớm của các rối loạn thần kinh.
Không giống như suy giảm thị lực hay thính lực vốn dễ nhận thấy, mất khứu giác thường diễn ra âm thầm và chỉ được chú ý khi ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày – chẳng hạn như không ngửi thấy mùi thức ăn hay khí gas. Mặc dù thoạt nhìn có vẻ nhỏ nhặt, nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy anosmia có thể là “đèn đỏ” cảnh báo sớm cho sự suy giảm chức năng não bộ.
Mất khứu giác và bệnh Alzheimer: Dấu hiệu sớm bị bỏ qua
Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng mất khứu giác có thể là một trong những biểu hiện sớm nhất của bệnh Alzheimer – loại sa sút trí tuệ phổ biến nhất hiện nay. Bệnh này gây ra sự tích tụ bất thường của các protein độc hại trong não như amyloid và tau, làm suy giảm trí nhớ, tư duy và hành vi.
Vùng hành khứu – nơi xử lý thông tin mùi hương và truyền tín hiệu lên não – là một trong những khu vực bị tổn thương đầu tiên khi Alzheimer khởi phát. Bác sĩ thần kinh Suzanne Schindler cho biết: “Vùng hành khứu bị ảnh hưởng rất sớm ở bệnh nhân Alzheimer, khiến mất khứu giác trở thành dấu hiệu tiềm năng để phát hiện bệnh từ khi chưa có biểu hiện trí nhớ rõ rệt”. Thực tế, nhiều người bệnh có thể bắt đầu mất khứu giác từ vài năm trước khi xuất hiện các triệu chứng sa sút trí tuệ.
Khứu giác và vai trò trong chẩn đoán bệnh lý não
Vì mất khứu giác có thể xuất hiện sớm hơn các biểu hiện khác của bệnh thoái hóa thần kinh, các nhà khoa học đang tích cực nghiên cứu vai trò của nó như một công cụ hỗ trợ chẩn đoán sớm. Ở các bệnh như Alzheimer và Parkinson, phát hiện sự suy giảm khứu giác có thể tạo điều kiện can thiệp kịp thời – khi các phương pháp điều trị còn có khả năng làm chậm tiến trình bệnh.
Những bệnh não khác liên quan đến mất khứu giác
Không chỉ Alzheimer và Parkinson, nhiều bệnh lý não khác cũng liên quan đến anosmia, bao gồm Huntington, đa xơ cứng và một số loại u não. Vì hệ khứu giác có kết nối chặt chẽ với hệ viền – trung tâm ghi nhớ, cảm xúc và hành vi – tổn thương ở khu vực này có thể gây ảnh hưởng lan rộng cả về cảm nhận mùi lẫn chức năng nhận thức.
- Huntington:
Là bệnh di truyền gây thoái hóa thần kinh tiến triển, ảnh hưởng đến vận động, nhận thức và tâm thần. Mất khứu giác có thể là một trong những biểu hiện sớm.
- Đa xơ cứng (MS):
MS là rối loạn tự miễn tấn công hệ thần kinh trung ương. Nhiều bệnh nhân MS có biểu hiện suy giảm khả năng ngửi do tổn thương chất trắng trong não.
- U não:
Một số khối u ở vị trí gần dây thần kinh khứu giác có thể cản trở tín hiệu mùi, gây mất khứu giác một phần hoặc toàn bộ. Dù ít gặp, đây vẫn là dấu hiệu cần theo dõi sát sao.
Anosmia – hướng điều trị tiềm năng?
Những phát hiện mới về mối liên hệ giữa mất khứu giác và bệnh lý não đã khơi dậy hy vọng về việc phục hồi chức năng này như một phần trong chiến lược điều trị. Dù chưa có phương pháp điều trị dứt điểm anosmia do bệnh thần kinh, một số liệu pháp đang được nghiên cứu:
- Huấn luyện khứu giác:
Bằng cách ngửi nhiều mùi khác nhau mỗi ngày, người bệnh có thể kích thích vùng hành khứu và dần cải thiện chức năng.
- Liệu pháp gen và tế bào gốc:
Các hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn như chỉnh sửa gen hoặc cấy tế bào nhằm khôi phục hệ thần kinh khứu giác đang được thử nghiệm.
Tình trạng mất khứu giác không nên bị xem nhẹ. Việc nhận biết sớm sự thay đổi về khả năng ngửi mùi có thể là bước đầu quan trọng trong việc phát hiện các bệnh lý não nguy hiểm. Trong tương lai, anosmia có thể đóng vai trò như một chỉ dấu chẩn đoán sớm, mở ra cơ hội điều trị hiệu quả hơn cho hàng triệu người trên thế giới.
