Celiac là một bệnh tự miễn nghiêm trọng, xảy ra khi cơ thể phản ứng quá mức với gluten – loại protein phổ biến trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen.

Khi người mắc bệnh celiac tiêu thụ thực phẩm chứa gluten, hệ miễn dịch sẽ nhầm lẫn protein này là tác nhân gây hại, từ đó tấn công lớp niêm mạc ruột non, gây viêm và tổn thương kéo dài.

Cơ Chế Gây Tổn Thương Niêm Mạc Ruột

Điểm mấu chốt của bệnh celiac là sự sai lệch trong phản ứng miễn dịch. Thay vì bảo vệ cơ thể, hệ miễn dịch lại sản sinh kháng thể tấn công các nhung mao – cấu trúc nhỏ như sợi lông trên bề mặt ruột non có nhiệm vụ hấp thụ dưỡng chất.

Khi các nhung mao này bị phá hủy, khả năng hấp thu vitamin và khoáng chất quan trọng giảm sút nghiêm trọng. Đây chính là nguyên nhân khiến người bệnh có thể gặp nhiều vấn đề sức khỏe không chỉ giới hạn ở hệ tiêu hóa.

Triệu Chứng Tiêu Hóa Và Biến Chứng Đi Kèm

Tổn thương tại ruột non tạo ra hàng loạt rối loạn tiêu hóa, bao gồm:

- Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài:

Quá trình di chuyển thức ăn trong đường ruột bị rối loạn, gây mất cân bằng phân.

- Đầy hơi, chướng bụng:

Ruột bị viêm và giảm khả năng tiêu hóa dẫn đến tích tụ khí.

- Đau bụng hoặc co thắt sau ăn:

Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, đặc biệt sau khi dùng thực phẩm chứa gluten.

Ở một số trường hợp nặng, bệnh có thể gây ra tình trạng không dung nạp lactose hoặc hội chứng tăng sinh vi khuẩn ruột non (SIBO) – cả hai đều làm tăng thêm sự khó chịu đường tiêu hóa.

Thiếu Hụt Dinh Dưỡng: Nguy Cơ Thầm Lặng

Do tổn thương các nhung mao, người mắc bệnh celiac thường bị thiếu hụt các chất thiết yếu. Chuyên gia dinh dưỡng Christen Cupples Cooper cho biết: “Thiếu máu do thiếu sắt là một trong những biểu hiện thường gặp, xuất phát từ việc hấp thu kém khoáng chất này”.

Ngoài sắt, bệnh nhân còn dễ thiếu vitamin D, canxi, folate và B12, dẫn đến:

- Loãng xương hoặc xương yếu:

Thiếu vitamin D và canxi khiến xương trở nên giòn, dễ gãy.

- Biến chứng thần kinh:

Thiếu vitamin B12 có thể gây tê bì, suy giảm trí nhớ và rối loạn vận động.

- Phát ban da:

Các triệu chứng ngoài da như viêm da dạng herpes do thiếu axit béo và vitamin cũng phổ biến ở người bệnh.

Ảnh Hưởng Lâu Dài Đến Hệ Tiêu Hóa

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, celiac có thể dẫn đến tổn thương mạn tính. Viêm kéo dài làm tăng nguy cơ ung thư ruột non, đặc biệt là ung thư tuyến và lymphôm ruột.

Ngoài ra, hiện tượng “ruột rò rỉ” – khi lớp niêm mạc trở nên thẩm thấu hơn bình thường – cho phép các phân tử độc hại xâm nhập vào máu, từ đó gây viêm toàn thân và nhiều bệnh lý khác nhau.

Vai Trò Sống Còn Của Chế Độ Ăn Không Gluten

Phương pháp điều trị hiệu quả nhất hiện nay là áp dụng chế độ ăn không chứa gluten nghiêm ngặt và suốt đời. Điều này giúp phục hồi tổn thương tại ruột và ngăn ngừa phản ứng miễn dịch tiếp diễn. Tuy nhiên, tốc độ hồi phục sẽ khác nhau giữa các cá nhân – có người cần vài tháng, người khác có thể mất nhiều năm để lành hoàn toàn.

Mặc dù bệnh celiac có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiêu hóa và sức khỏe toàn thân, người bệnh vẫn có thể sống khỏe mạnh nếu được chẩn đoán sớm và tuân thủ chế độ ăn hợp lý. Trong khi y học tiếp tục nghiên cứu để tìm ra phương pháp điều trị tối ưu hơn, sự thấu hiểu cơ chế bệnh lý và can thiệp kịp thời chính là chìa khóa giúp người bệnh kiểm soát celiac hiệu quả hơn mỗi ngày.