Hấp thu mật kém (BAM – Bile Acid Malabsorption) là một rối loạn tiêu hóa ít được nhắc đến nhưng lại gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe hệ tiêu hóa và chất lượng sống của người bệnh.

Đây là tình trạng cơ thể không thể tái hấp thu hiệu quả axit mật – một thành phần thiết yếu trong quá trình tiêu hóa.

Hiểu Về Vai Trò Của Axit Mật Trong Tiêu Hóa

Axit mật được gan sản xuất và tích trữ trong túi mật, sau đó được tiết vào ruột non để phân giải chất béo từ thức ăn. Trong điều kiện bình thường, sau khi hoàn thành chức năng tiêu hóa, phần lớn axit mật được hấp thu lại ở đoạn hồi tràng (cuối ruột non) và quay trở về gan để tái sử dụng.

Tuy nhiên, ở người mắc BAM, quá trình hấp thu này bị gián đoạn khiến axit mật bị tồn đọng và tràn xuống đại tràng – gây ra tiêu chảy và các triệu chứng tiêu hóa khác.

Tiến sĩ Julian Walters – chuyên gia hàng đầu về BAM – cho biết: “Khi axit mật không được hấp thu đúng cách, chúng gây kích ứng ruột già, dẫn đến tiêu chảy, đầy bụng và những biểu hiện dễ bị nhầm với các bệnh tiêu hóa khác”.

Nguyên Nhân Gây Hấp Thu Mật Kém

- Bệnh lý hoặc phẫu thuật hồi tràng: Những tình trạng như bệnh Crohn hoặc phẫu thuật cắt đoạn hồi tràng có thể làm suy giảm khả năng tái hấp thu axit mật.

- Yếu tố di truyền:

Một số người có đột biến gen ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển axit mật ở ruột non, khiến họ dễ mắc BAM dù không có tổn thương thực thể.

- Ứ mật:

Khi dòng chảy mật từ gan bị tắc nghẽn, chu trình tuần hoàn mật bị rối loạn, góp phần gây ra BAM.

- Tác dụng phụ của thuốc:

Một số loại thuốc điều trị mỡ máu có thể làm giảm khả năng tái hấp thu axit mật và làm trầm trọng thêm tình trạng BAM.

Triệu Chứng Thường Gặp

- Tiêu chảy mạn tính:

Phân lỏng, đặc biệt sau khi ăn đồ béo, là biểu hiện thường thấy.

- Đau bụng và đầy hơi:

Co thắt ruột, chướng bụng gây cảm giác khó chịu liên tục.

- Sụt cân không rõ nguyên nhân:

Do hấp thu kém dưỡng chất, dù người bệnh ăn uống đầy đủ.

- Phân có dầu mỡ (steatorrhea):

Phân có màu sáng, nổi lềnh bềnh, mùi hôi khó chịu – dấu hiệu cho thấy chất béo không được tiêu hóa hết.

Chẩn Đoán BAM Như Thế Nào?

- SeHCAT test:

Xét nghiệm chuyên biệt sử dụng chất đánh dấu phóng xạ để đo mức độ giữ lại axit mật trong cơ thể. Mức giữ thấp cho thấy có sự hấp thu kém.

- Xét nghiệm máu:

Nồng độ axit mật trong máu tăng cao là bằng chứng gián tiếp của BAM do ruột không tái hấp thu hiệu quả.

Phương Pháp Điều Trị

- Thuốc gắn kết axit mật:

Các thuốc như cholestyramine, colestipol và colesevelam được sử dụng phổ biến để liên kết axit mật dư thừa, giảm kích ứng đại tràng và cải thiện tiêu chảy.

- Probiotic:

Một số nghiên cứu cho thấy men vi sinh có thể hỗ trợ cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột, từ đó làm dịu triệu chứng.

- Can thiệp ngoại khoa:

Trường hợp BAM nặng do bệnh lý hồi tràng không thể kiểm soát, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật, dù đây là giải pháp hiếm khi cần đến.

Sống Chung Với BAM Và Tiên Lượng

Dù BAM có thể tồn tại lâu dài, phần lớn người bệnh có thể kiểm soát tốt triệu chứng nếu tuân thủ điều trị. Tuy nhiên, hấp thu kém axit mật có thể gây thiếu hụt vitamin tan trong chất béo (A, D, E, K), vì vậy cần theo dõi dinh dưỡng định kỳ và bổ sung nếu cần.

Nhờ sự phát triển của kỹ thuật chẩn đoán hiện đại và hiểu biết sâu hơn về bệnh lý này, BAM ngày càng được nhận diện sớm và điều trị hiệu quả hơn. Việc nhận biết các dấu hiệu sớm và điều trị đúng hướng sẽ giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.