Sốt là một triệu chứng phổ biến của nhiều bệnh lý, đặc biệt là các nhiễm trùng. Khi nhiệt độ cơ thể tăng lên, hệ miễn dịch được kích hoạt để chống lại các tác nhân gây bệnh.

Tuy nhiên, nếu sốt kéo dài hoặc quá cao, nó có thể gây khó chịu và tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt với những người dễ bị tổn thương. Trong bối cảnh đó, thuốc hạ sốt đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và hỗ trợ điều trị.

Sốt Là Gì Và Cơ Chế Hình Thành

Sốt được xác định khi thân nhiệt vượt quá 38°C (100.4°F). Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước các yếu tố gây viêm hoặc nhiễm trùng. Dưới tác động của các chất gây sốt (pyrogen), vùng hạ đồi trong não – trung tâm điều hòa nhiệt độ – điều chỉnh lại “ngưỡng nhiệt” khiến cơ thể tăng nhiệt. Sự tăng nhiệt này giúp cơ thể tăng cường hoạt động miễn dịch, từ đó tiêu diệt vi khuẩn, virus hiệu quả hơn.

Vai Trò Của Thuốc Hạ Sốt: Giảm Nhiệt Để Giảm Nguy Cơ

Thuốc hạ sốt giúp làm giảm thân nhiệt bằng cách tác động đến vùng hạ đồi, đưa nhiệt độ trở về mức bình thường. Việc này không chỉ giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn mà còn ngăn ngừa các biến chứng như mất nước, co giật do sốt cao, hoặc lú lẫn – đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Một số thuốc hạ sốt phổ biến hiện nay bao gồm:

Paracetamol (Acetaminophen):

Thường dùng để điều trị sốt nhẹ đến trung bình. Thuốc hoạt động bằng cách ức chế tổng hợp prostaglandin – chất trung gian gây viêm và sốt.

NSAID (thuốc kháng viêm không steroid):

Như ibuprofen, naproxen... có tác dụng hạ sốt và giảm đau thông qua việc ức chế enzyme cyclooxygenase – enzyme tham gia vào quá trình tạo prostaglandin.

Đối Tượng Đặc Biệt: Sử Dụng Cần Cẩn Trọng

Một số nhóm người cần được cân nhắc kỹ lưỡng khi dùng thuốc hạ sốt:

Trẻ em:

Sốt là triệu chứng rất thường gặp ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ do nguy cơ gây hội chứng Reye – một biến chứng hiếm nhưng nguy hiểm. Cần tuân thủ liều lượng khuyến cáo khi dùng paracetamol hoặc ibuprofen.

Người cao tuổi:

Ở người lớn tuổi, sốt đôi khi không rõ ràng hoặc dễ bị bỏ qua. Cần thận trọng với các thuốc hạ sốt vì họ có thể mắc nhiều bệnh nền.

Hiệu Quả Và Thời Điểm Nên Dùng Thuốc Hạ Sốt

Dù thuốc hạ sốt mang lại hiệu quả rõ rệt, nhưng không nên lạm dụng. Sốt là dấu hiệu hệ miễn dịch đang hoạt động. Việc can thiệp sớm khi nhiệt độ chưa quá cao có thể làm suy yếu phản ứng tự nhiên của cơ thể. Thông thường, chỉ nên dùng thuốc khi sốt vượt 38.9°C (102°F) hoặc khi người bệnh cảm thấy mệt mỏi, đau nhức, ớn lạnh. Trong những cơn sốt nhẹ, nhiều chuyên gia khuyến khích để cơ thể tự điều chỉnh nếu người bệnh vẫn tỉnh táo, uống đủ nước và không có biểu hiện nguy hiểm. Bác sĩ Anna Fitzgerald, chuyên gia bệnh truyền nhiễm, nhận định: “Việc hạ sốt quá sớm đôi khi lại gây bất lợi, vì sốt là một phần của hệ miễn dịch đang phản ứng hiệu quả với tác nhân gây bệnh”.

Tác Dụng Phụ Cần Lưu Ý

NSAID:

Dùng lâu dài có thể gây loét dạ dày, tổn thương thận hoặc tăng nguy cơ tim mạch – nhất là ở người lớn tuổi hoặc có bệnh nền.

Paracetamol:

Tuy an toàn nếu dùng đúng liều, nhưng nếu dùng quá liều có thể dẫn đến tổn thương gan nghiêm trọng.

Khi Nào Cần Đến Cơ Sở Y Tế?

- Sốt kéo dài:

Nếu cơn sốt tiếp diễn hơn 3–5 ngày, cần đến bác sĩ để xác định nguyên nhân.

- Sốt kèm triệu chứng nặng:

Như đau đầu dữ dội, cổ cứng, phát ban, thở gấp hoặc lú lẫn – có thể là dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm.

- Người thuộc nhóm nguy cơ cao:

Trẻ dưới 3 tháng, người già hoặc người suy giảm miễn dịch cần được theo dõi y tế sát sao nếu xuất hiện sốt.

Thuốc hạ sốt là công cụ quan trọng trong việc kiểm soát thân nhiệt và cải thiện chất lượng cuộc sống khi bị sốt. Tuy nhiên, việc sử dụng cần có chiến lược và cân nhắc kỹ lưỡng. Kết hợp với các biện pháp hỗ trợ khác như nghỉ ngơi, bù nước, và theo dõi triệu chứng, người bệnh có thể vừa được xoa dịu triệu chứng khó chịu, vừa không cản trở hoạt động tự nhiên của hệ miễn dịch.