Muối từ lâu đã bị “điểm mặt” là tác nhân hàng đầu gây tăng huyết áp. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại đang hé lộ một bức tranh phức tạp hơn nhiều.

Dù tiêu thụ natri quá mức đúng là có liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp ở một số người nhạy cảm, nhưng toàn bộ câu chuyện còn bao gồm yếu tố di truyền, chức năng thận, phản ứng mạch máu và điều hòa nội tiết.

Các chuyên gia tim mạch và thận học hàng đầu hiện nay kêu gọi giới lâm sàng hãy vượt qua những chỉ dẫn giản đơn và thay vào đó tập trung vào mức độ dung nạp natri cá nhân hóa, dựa trên cơ sở y học chính xác. “Mỗi người có độ nhạy cảm với natri khác nhau. Việc điều chỉnh lượng muối theo phản ứng huyết áp cá nhân hiệu quả hơn nhiều so với khuyến nghị đại trà”, theo TS. Frank M. Sacks, nhà dịch tễ tim mạch và là tác giả chính của nghiên cứu DASH‑Sodium danh tiếng.

Natri và Sức Cản Mạch Máu: Cơ Chế Gây Áp Lực

Quan niệm phổ biến cho rằng lượng natri tăng sẽ giữ nước, làm tăng thể tích huyết tương và kéo theo huyết áp cao. Tuy nhiên, cơ chế này hiện chỉ được coi là một phần của toàn bộ quá trình. Các nghiên cứu mới trong lĩnh vực sinh học nội mô mạch máu cho thấy nồng độ natri cao có thể làm giảm khả năng giãn mạch qua trung gian nitric oxide, từ đó làm tăng sức cản mạch ngay cả khi không có tình trạng giữ nước. Một nghiên cứu mới phát hiện rằng ở người nhạy cảm với muối, việc rối loạn điều hòa natri có thể làm thay đổi biểu hiện của các kênh natri biểu mô (ENaC) trong mô mạch máu, ảnh hưởng trực tiếp đến trương lực và tính đàn hồi của thành mạch.

Biến Dị Di Truyền và Chủng Tộc: Không Ai Giống Ai

Sự khác biệt trong các gen liên quan đến vận chuyển natri và điều tiết hormone – đặc biệt là độ nhạy với aldosterone – có ảnh hưởng rõ rệt đến cách mỗi người phản ứng với muối. Một số nhóm dân cư có xu hướng nhạy cảm hơn với natri, dẫn đến tăng huyết áp dù chỉ tiêu thụ lượng muối ở mức trung bình. Sự khác biệt này mang ý nghĩa lâm sàng rõ rệt, khiến một số hiệp hội y khoa bắt đầu khuyến nghị điều chỉnh lượng muối dựa trên yếu tố chủng tộc và gen thay vì áp dụng giới hạn chung cho toàn dân.

Đường Cong Muối – Huyết Áp: Hình Chữ U, Không Phải Tuyến Tính

Ngược lại với quan điểm trước đây, mối quan hệ giữa natri và nguy cơ tim mạch dường như không đơn giản là tăng dần đều. Nghiên cứu mới cho thấy tiêu thụ quá ít natri cũng liên quan đến nguy cơ cao hơn, bao gồm kích hoạt nội tiết thần kinh và tăng độ cứng động mạch. Một khảo sát gần đây ghi nhận rằng những người dùng dưới 2 gram hoặc trên 5 gram muối mỗi ngày có tỷ lệ tử vong cao hơn so với nhóm tiêu thụ ở mức trung bình. Những kết luận này đang đặt dấu hỏi lớn cho các chính sách cắt giảm natri mạnh tay, đặc biệt ở người không có tiền sử tăng huyết áp.

Bệnh Lý Kèm Theo và Độ Nhạy Natri

Độ nhạy với natri thường xuất hiện cùng các bệnh lý chuyển hóa như kháng insulin, bệnh thận mạn tính hoặc rối loạn thần kinh tự động. Ở những bệnh nhân này, huyết áp phản ứng với natri thường mạnh hơn do thận bài tiết kém và hệ thần kinh giao cảm bị rối loạn. Dữ liệu mới cũng cho thấy bệnh nhân đái tháo đường típ 2 có thể giữ natri độc lập với chế độ ăn, do ảnh hưởng của biến động đường huyết đến chất vận chuyển natri-glucose (SGLT). Những phát hiện này đang giúp hình thành các chiến lược điều trị cá nhân hóa, đồng thời quản lý cả natri lẫn glucose.

Khuyến Nghị Lâm Sàng: Chính Xác Thay Vì Cấm Đoán

Hiện tại, các hướng dẫn y khoa vẫn khuyến nghị giữ lượng natri dưới 2.300 mg/ngày, và giảm sâu hơn xuống 1.500 mg/ngày với người có nguy cơ cao. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều chuyên gia phản đối áp dụng hạn chế đồng loạt, thay vào đó là các phương pháp can thiệp nhắm mục tiêu, bao gồm: Thử nghiệm phản ứng huyết áp với natrt Xét nghiệm gen phát hiện chỉ điểm nhạy cảm natri: Đánh giá hoạt động hệ renin-angiotensin-aldosterone (RAAS)

Nghiên Cứu Tương Lai: Từ Kiểm Soát Tập Thể đến Cá Thể Hóa Phân Tử

Các thử nghiệm mới đang tìm hiểu vai trò của công nghệ nano, thiết bị đeo theo dõi và dược lý học gen trong dự báo và điều chỉnh huyết áp liên quan đến natri. Ngoài ra, thuốc điều hòa hấp thu natri ở ruột hoặc tái hấp thu tại thận cũng đang được nghiên cứu, mở ra lựa chọn thay thế cho việc kiểm soát bằng chế độ ăn.

Hiểu rõ mối liên kết giữa tiêu thụ natri, phản ứng mạch máu và đặc điểm sinh học cá nhân chính là chìa khóa để xây dựng các giải pháp điều trị hiệu quả và an toàn hơn. Khi y học tiến đến cá nhân hóa, vai trò của muối sẽ không còn bị định kiến bởi các tuyên bố chung, mà sẽ được tái định nghĩa bằng dữ liệu và độ chính xác.