Từng được xem là căn bệnh của người lớn tuổi, sỏi mật ngày càng xuất hiện phổ biến ở người trẻ.
Xu hướng gia tăng này khiến giới chuyên môn đặt ra câu hỏi về tác động của chế độ ăn hiện đại, thói quen sinh hoạt thay đổi và yếu tố di truyền trong sự hình thành bệnh.
1. Ăn Uống Thiếu Khoa Học: Yếu Tố Khó Bỏ Qua
Một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sỏi mật ở người trẻ hiện nay chính là thực đơn nhiều chất béo, ít chất xơ. Đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn đang chiếm ưu thế trong bữa ăn hàng ngày, góp phần làm tăng mức cholesterol – thành phần chính trong hầu hết các loại sỏi mật. Bác sĩ tiêu hóa William Bulsiewicz nhận định: “Thực phẩm giàu chất xơ và nguồn gốc thực vật giúp điều hòa cholesterol và thành phần mật, từ đó làm giảm nguy cơ hình thành sỏi”. Thêm vào đó, thói quen bỏ bữa, ăn không đúng giờ – đặc biệt phổ biến ở người trẻ bận rộn – làm giảm khả năng co bóp của túi mật, khiến mật ứ đọng và dễ kết tinh thành sỏi. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng việc nhịn ăn hoặc ăn uống thất thường khiến túi mật không hoạt động hiệu quả, từ đó gia tăng khả năng tạo sỏi.
2. Béo Phì: “Thủ Phạm” Thầm Lặng
Tỷ lệ béo phì tăng mạnh ở người trẻ tuổi cũng góp phần không nhỏ vào hiện tượng này. Mỡ tích tụ quanh vùng bụng làm thay đổi thành phần hóa học của dịch mật, khiến cholesterol kết tủa dễ dàng hơn và hình thành sỏi. Một khảo sát gần đây cho thấy, những người có chỉ số BMI trên 30 có nguy cơ mắc sỏi mật cao hơn đáng kể so với nhóm có cân nặng bình thường.
h3>3. Di Truyền: Yếu Tố Tiềm Ẩn Ít Được Biết Đến
Bên cạnh chế độ ăn và lối sống, yếu tố di truyền cũng có ảnh hưởng lớn đến khả năng hình thành sỏi mật. Một số đột biến gen như ABCG5 và ABCG8 ảnh hưởng đến chuyển hóa cholesterol và sự tiết mật, khiến cơ thể dễ tích tụ cholesterol trong túi mật – điều kiện lý tưởng cho sỏi phát triển.
4. Căng Thẳng: Tác Nhân Tưởng Như Vô Hại
Căng thẳng căn bệnh thời đại – cũng được xác định là một yếu tố nguy cơ. Cortisol và các hormone căng thẳng có thể làm rối loạn hoạt động của hệ tiêu hóa, cản trở dòng chảy mật và làm suy giảm khả năng co bóp của túi mật. Bác sĩ Rajarshi Mitra chia sẻ: “căng thẳng kéo dài làm thay đổi nội tiết và chức năng tiêu hóa – làm chậm lưu thông mật, tăng cholesterol trong mật, từ đó tạo điều kiện hình thành sỏi mật, nhất là ở những người đã có yếu tố nguy cơ từ trước”.
5. Công Nghệ Chẩn Đoán Ngày Càng Chính Xác
Sự phổ biến của siêu âm trong kiểm tra sức khỏe định kỳ đã giúp phát hiện sỏi mật sớm hơn, ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng rõ rệt. Đây là một trong những lý do dẫn đến số ca mắc được ghi nhận nhiều hơn ở người trẻ trong những năm gần đây.
6. Phương Pháp Điều Trị: Điều Người Trẻ Cần Biết
Tùy theo mức độ, điều trị sỏi mật có thể bắt đầu bằng thay đổi chế độ ăn uống và giảm cân. Tuy nhiên, với những trường hợp nghiêm trọng hơn, phẫu thuật cắt túi mật bằng nội soi (laparoscopic cholecystectomy) là giải pháp thường được lựa chọn. Điều quan trọng là phát hiện kịp thời để tránh biến chứng như viêm túi mật, viêm tụy cấp hay tắc ống mật.
Kết Luận: Cảnh Báo Cho Giới Trẻ
Sự gia tăng sỏi mật ở người trẻ là hồi chuông cảnh tỉnh cho cả cá nhân và ngành y tế. Từ việc điều chỉnh chế độ ăn, xây dựng lối sống lành mạnh đến tầm soát di truyền – tất cả đều đóng vai trò thiết yếu trong phòng ngừa bệnh. Với nhận thức đúng đắn và hành động kịp thời, chúng ta hoàn toàn có thể đảo ngược xu hướng đáng lo ngại này.
