Cảm giác ù ù, vo ve hay rung nhẹ trong đầu là một triệu chứng kỳ lạ và khiến nhiều người hoang mang. Dù không phải âm thanh thật sự phát ra từ môi trường, hiện tượng này lại được cảm nhận rõ rệt bên trong đầu người bệnh.
Triệu chứng này thuộc nhóm “ảo giác thính giác nội sinh”, và có thể liên quan đến rối loạn thần kinh, tuần hoàn, chuyển hóa hoặc yếu tố tâm lý.
Mặc dù đôi khi vô hại, cảm giác lạ này cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bất thường tiềm ẩn cần được đánh giá y tế kỹ lưỡng.
Theo các nghiên cứu thần kinh, cảm giác ù hoặc vo ve trong đầu bắt nguồn từ những tín hiệu bất thường trong hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là vùng xử lý âm thanh của não bộ. Dữ liệu hình ảnh học thần kinh cho thấy tình trạng “quá tải” hoặc thay đổi cấu trúc bất thường (maladaptive plasticity) trong mạng lưới thính giác trung ương có thể tạo ra âm thanh “ảo”, tương tự như hiện tượng đau chi ma sau khi bị cắt cụt. Tiến sĩ Nina Kraus, chuyên gia về thần kinh và thính giác, chia sẻ: “Những âm thanh không có thật như tiếng vo ve hoặc ù tai là hậu quả của sự hoạt động quá mức trong các mạng lưới thần kinh xử lý âm thanh. Não tự tạo ra tín hiệu dù không có kích thích thực sự từ môi trường”.
Không chỉ do thần kinh, các rối loạn mạch máu cũng có thể gây cảm giác “rung trong đầu”. Dòng máu chảy xoáy bất thường hoặc mạch máu đè ép dây thần kinh có thể tạo cảm giác “nhịp đập” hay “vo ve”. Một số nguyên nhân hiếm gặp như dị dạng động-tĩnh mạch hay hẹp động mạch cảnh cần được loại trừ qua các xét nghiệm hình ảnh chuyên sâu. Ngoài ra, mất cân bằng điện giải, rối loạn tuyến giáp hay các vấn đề chuyển hóa khác cũng có thể làm thay đổi khả năng dẫn truyền thần kinh, từ đó kích thích cảm giác ù đầu, vo ve kéo dài.
Một số loại thuốc có ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương – như kháng sinh, thuốc lợi tiểu hoặc hóa chất điều trị ung thư – có thể làm khởi phát hoặc nặng thêm cảm giác vo ve trong đầu. Không thể bỏ qua các yếu tố môi trường hoặc tiếp xúc nghề nghiệp với hóa chất thần kinh (neurotoxins), vì chúng có thể làm gián đoạn tín hiệu thần kinh bình thường. Theo Tiến sĩ David Juurlink, chuyên gia về dược lý học và độc chất học: “Khi triệu chứng khởi phát sau khi bắt đầu một loại thuốc, cần xem xét khả năng thuốc đang làm tăng kích thích thần kinh bất thường gây ra cảm giác vo ve”.
Điều quan trọng là cần phân biệt cảm giác này với các bệnh lý khác như rối loạn thần kinh thính giác, đa xơ cứng (MS), hay rối loạn chức năng thần kinh chức năng. Chẩn đoán đòi hỏi sự phối hợp giữa đo thính lực, chụp cộng hưởng từ (MRI), và các xét nghiệm điện sinh lý thần kinh để xác định nguyên nhân cụ thể. Ở một số người, đặc biệt là trong tình trạng lo âu hoặc căng thẳng kéo dài, cộng hưởng từ chức năng cho thấy sự gia tăng hoạt động ở hệ viền – trung tâm điều tiết cảm xúc, có thể làm tăng nhận thức cảm giác vo ve dù không có tổn thương thực thể rõ ràng.
Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân nền. Nếu nguồn gốc là do rối loạn dẫn truyền thần kinh, các kỹ thuật điều biến thần kinh như kích từ từ xuyên sọ (rTMS) có thể giúp giảm hoạt động quá mức. Một số trường hợp có thể đáp ứng với thuốc điều chỉnh thần kinh như thuốc chống động kinh hoặc thuốc ổn định dẫn truyền thần kinh. Với nguyên nhân mạch máu, có thể cần can thiệp phẫu thuật hoặc điều trị nội khoa. Những trường hợp do rối loạn chuyển hóa sẽ được điều chỉnh bằng các liệu pháp nội tiết hoặc dinh dưỡng phù hợp.
Cảm giác vo ve trong đầu là kết quả phức tạp của nhiều cơ chế – từ thần kinh, tuần hoàn, chuyển hóa đến môi trường. Với sự phát triển của công nghệ hình ảnh và đo điện sinh lý, các bác sĩ hiện nay có thể chẩn đoán chính xác hơn và lựa chọn hướng điều trị cá nhân hóa.
Nhận diện triệu chứng này không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn có thể phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn. Tiếp tục nghiên cứu và nâng cao hiểu biết về cơ chế thần kinh sẽ mở ra cơ hội điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.