Chào các độc giả yêu sức khỏe, bạn có từng cảm thấy mệt mỏi kéo dài, trí nhớ suy giảm hay làn da xấu đi mà không rõ nguyên nhân?

Đừng vội bỏ qua, bởi có thể đó là những tín hiệu âm thầm cho thấy cơ thể bạn đang thiếu hụt vi chất thiết yếu – ngay cả khi bạn ăn uống đầy đủ và không có biểu hiện bệnh rõ ràng.

Các bác sĩ ngày nay ngày càng phát hiện nhiều trường hợp thiếu vi chất ở những người hoàn toàn khỏe mạnh về mặt lâm sàng. Những thiếu hụt này – gọi là “thiếu vi chất dưới lâm sàng” – có thể gây rối loạn chuyển hóa, làm suy yếu hệ miễn dịch, và ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương từ rất sớm trước khi phát bệnh rõ rệt.

Vitamin B12: Kẻ lặng thầm hủy hoại trí não

Vitamin B12 là yếu tố quan trọng cho hệ thần kinh, nhưng dấu hiệu thiếu hụt lại thường bị bỏ qua. Người bệnh có thể cảm thấy tê bì, mất thăng bằng, hay giảm trí nhớ nhẹ – những triệu chứng dễ bị nhầm với tuổi tác hoặc căng thẳng.

Trong những trường hợp nghi ngờ, xét nghiệm axit methylmalonic và homocysteine được cho là chính xác hơn so với việc chỉ đo nồng độ B12 trong máu. Theo bác sĩ huyết học nổi tiếng Sally Stabler, ngay cả khi chưa có thiếu máu, việc thiếu hụt B12 kéo dài có thể khiến thể tích não giảm và làm suy giảm nhận thức – nhưng điều này có thể phục hồi nếu bổ sung kịp thời.

Vitamin D: Không chỉ dành cho xương

Trước đây, vitamin D chủ yếu gắn với việc hấp thu canxi và bảo vệ xương. Nhưng ngày nay, nó được coi là một hormone điều hòa hàng loạt gen trong cơ thể. Thiếu vitamin D có liên quan đến mức viêm cao hơn, biểu hiện qua các chỉ số CRP và IL-6. Bạn có thể thấy mệt mỏi, đau cơ, hay vết thương lâu lành mà không biết nguyên nhân thực sự.

Giáo sư Carsten Carlberg – chuyên gia về vitamin D – cho biết: “Vitamin D đóng vai trò như một hormone điều phối hệ miễn dịch. Thiếu hụt sẽ khiến khả năng miễn dịch bị rối loạn, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tự miễn”. Các nhóm có nguy cơ cao bao gồm người da sậm màu, ít ra nắng hoặc mắc bệnh thận mạn.

Folate: Chìa khóa cho trí não và mạch máu

Folate (vitamin B9) nổi tiếng với vai trò ngăn ngừa dị tật ống thần kinh ở thai nhi, nhưng không chỉ dừng lại ở đó. Ở người trưởng thành, thiếu folate có thể làm tăng mức homocysteine – một chất có liên hệ chặt chẽ với nguy cơ tim mạch.

Dù nhiều quốc gia đã tăng cường folate trong thực phẩm, một số người vẫn hấp thu kém, đặc biệt là người mắc bệnh celiac hoặc mang đột biến gen MTHFR. Gần đây, nghiên cứu chỉ ra rằng mức folate thấp có thể làm tăng các tổn thương chất trắng trong não – dấu hiệu sớm của các bệnh mạch máu não ở tuổi già.

Thiamine: Cảnh báo cấp cứu trong bệnh nặng

Vitamin B1 (thiamine) rất quan trọng cho việc tạo năng lượng tế bào. Ở các bệnh nhân nặng, đặc biệt là người bị nhiễm trùng huyết hoặc nuôi ăn qua đường tĩnh mạch, thiamine có thể cạn kiệt nhanh chóng.

Nếu không phát hiện kịp thời, thiếu B1 có thể dẫn đến hội chứng Wernicke – biểu hiện qua lú lẫn, mất điều hòa vận động và rối loạn mắt. Một nghiên cứu tại khoa hồi sức năm 2023 cho thấy, việc bổ sung thiamine sớm giúp cải thiện khả năng đào thải acid lactic và rút ngắn thời gian nằm viện ở bệnh nhân bị toan lactic.

Vitamin K: Vai trò vượt ngoài đông máu

Vitamin K không chỉ liên quan đến đông máu mà còn tham gia điều hòa protein Gla, ngăn chặn vôi hóa mạch máu. Nếu thiếu vitamin K mãn tính – đặc biệt ở người dùng kháng sinh lâu dài hoặc thuốc chống đông – có thể dẫn đến tăng độ cứng mạch, thậm chí ảnh hưởng đến thời gian đông máu.

Hiện nay, các xét nghiệm đo osteocalcin chưa carboxyl hóa hoặc dp-ucMGP đang được sử dụng để đánh giá mức vitamin K một cách chính xác hơn, đặc biệt trong chuyên khoa tim mạch và thận.

Làm sao nhận biết: Những dấu hiệu cần cảnh giác

Dù các triệu chứng như mệt mỏi hay kém tập trung có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng nếu kèm theo viêm lưỡi, nứt khóe miệng, dễ bị nhiễm trùng hay chảy máu bất thường, bạn nên xét nghiệm vi chất. Đừng chỉ dựa vào các xét nghiệm tổng quát – hiện nay đã có những bộ xét nghiệm chuyên sâu đánh giá tình trạng vi chất hoạt động thực tế trong cơ thể.

Thiếu vitamin kéo dài có thể gây tổn thương không hồi phục. Việc nhận diện sớm – không chỉ ở người suy dinh dưỡng mà cả ở người khỏe mạnh có nguy cơ tiềm ẩn – là chiến lược quan trọng trong y học hiện đại. Hãy đầu tư cho sức khỏe bằng cách nghi ngờ hợp lý, chẩn đoán đúng lúc và bổ sung kịp thời – bạn sẽ tránh được rất nhiều biến chứng về sau.