Hóa đơn mua thực phẩm ngày càng tăng, chi phí nhiên liệu mỗi tháng lại nhích lên một chút, khiến cùng một mức lương giờ đây không còn đủ thoải mái như cách đây một năm.

Lạm phát hiếm khi xuất hiện một cách ồn ào mà âm thầm len lỏi vào những giao dịch thường ngày. Đối với các nhà đầu tư, câu hỏi quan trọng là nên phân bổ tiền vào đâu để duy trì giá trị khi sức mua đang dần suy giảm.

Vàng và trái phiếu Kho bạc Mỹ, một loại chứng khoán nợ do chính phủ Mỹ phát hành, là hai lựa chọn phổ biến nhưng có cơ chế hoạt động rất khác nhau.

Lạm phát tác động đến từng loại tài sản như thế nào?

Vàng và trái phiếu Kho bạc Mỹ phản ứng với lạm phát theo những cách hoàn toàn khác nhau, bắt nguồn từ đặc điểm và mục đích của từng loại tài sản. Vàng không tạo ra thu nhập từ lãi suất. Giá trị của vàng phụ thuộc vào cách thị trường đánh giá, và giá thường tăng khi các nhà đầu tư tìm kiếm một phương tiện lưu giữ giá trị trong bối cảnh đồng tiền mất dần sức mua. Trong khi đó, trái phiếu Kho bạc Mỹ trả lãi cố định, nên khi lạm phát tăng, sức mua của những khoản lãi này sẽ giảm xuống. Giá trái phiếu cũng biến động theo lãi suất: khi kỳ vọng lạm phát tăng, lãi suất thường có xu hướng đi lên, khiến giá của những trái phiếu đã phát hành giảm xuống. Đây là lý do hai loại tài sản thường diễn biến trái chiều trong các giai đoạn lạm phát. Một bên chịu ảnh hưởng từ tâm lý thị trường và tính khan hiếm, bên còn lại vận động theo cơ chế lãi suất.

Lợi suất thực quyết định mối quan hệ giữa hai tài sản

Một yếu tố quan trọng kết nối vàng và trái phiếu là lợi suất thực, tức mức lợi nhuận từ trái phiếu sau khi đã điều chỉnh theo lạm phát. Khi lợi suất thực âm, người nắm giữ trái phiếu thực chất đang mất dần sức mua, khiến một tài sản không tạo ra lãi như vàng trở nên hấp dẫn hơn. Ngược lại, khi lợi suất thực tăng, trái phiếu lấy lại sức hút và động lực nắm giữ vàng cũng giảm xuống. Lợi suất của trái phiếu Kho bạc Mỹ được bảo vệ trước lạm phát (TIPS), loại trái phiếu có giá trị gốc được điều chỉnh theo biến động lạm phát, là thước đo trực tiếp để tham khảo mức lãi suất thực. Chẳng hạn, nếu trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có lợi suất 4% trong khi lạm phát ở mức 5%, lợi suất thực sẽ âm. Trong điều kiện như vậy, vàng thường thu hút sự chú ý nhờ vai trò là một phương tiện lưu giữ giá trị tương đối.

Sự ổn định và khả năng thích ứng

Hai loại tài sản mang đến những hình thức bảo vệ khác nhau, tùy thuộc vào diễn biến của lạm phát. Trái phiếu cung cấp nguồn thu nhập có thể dự đoán được, bởi nhà đầu tư biết trước các khoản lãi định kỳ và giá trị nhận lại khi đáo hạn, từ đó thuận tiện hơn trong việc lập kế hoạch tài chính. Tuy nhiên, trái phiếu cũng nhạy cảm với chính sách tiền tệ, vì những quyết định điều chỉnh lãi suất của ngân hàng trung ương có thể tác động trực tiếp đến giá trái phiếu. Ngược lại, vàng có khả năng điều chỉnh giá linh hoạt hơn. Giá trị của vàng có thể thay đổi nhanh chóng trước những biến động trong kỳ vọng lạm phát, sức mạnh đồng tiền hoặc tâm lý nhà đầu tư, dù bản thân vàng không tạo ra thu nhập trong thời gian nắm giữ. Khi lạm phát ổn định ở mức vừa phải, trái phiếu vẫn có thể giữ vai trò nhất định trong danh mục đầu tư. Nhưng trong những giai đoạn bất ổn hoặc lạm phát tăng nhanh, vàng thường trở nên hấp dẫn hơn nhờ khả năng phản ứng nhanh với những thay đổi của thị trường.

Diễn biến trong ngắn hạn và dài hạn

Thời điểm trong chu kỳ lạm phát cũng đóng vai trò quan trọng. Ở giai đoạn đầu khi lạm phát gia tăng, giá trái phiếu có thể giảm do thị trường điều chỉnh trước xu hướng lãi suất tăng, trong khi vàng thường phản ứng với những lo ngại về lạm phát ngay cả trước khi các số liệu thực tế đạt đỉnh. Về dài hạn, trái phiếu có thể phục hồi nếu lạm phát ổn định trở lại và lợi suất được điều chỉnh lên mặt bằng cao hơn. Tuy nhiên, phản ứng sớm của vàng không đồng nghĩa với việc kim loại quý này luôn là công cụ phòng ngừa lạm phát đáng tin cậy. Giáo sư tài chính Campbell Harvey tại Đại học Duke, trong nghiên cứu mang tên Nghịch lý vàng được thực hiện cùng một đồng tác giả, đã chỉ ra rằng vàng không phải là công cụ chống lạm phát ổn định trong những khoảng thời gian đầu tư thực tế. Nghiên cứu cho thấy khi giá vàng sau khi điều chỉnh theo lạm phát cao hơn mức trung bình, lợi nhuận trong những giai đoạn tiếp theo thường có xu hướng thấp hơn kỳ vọng.

Kết hợp cả hai để cân bằng danh mục đầu tư

Thay vì chỉ lựa chọn một trong hai, nhiều nhà đầu tư kết hợp vàng và trái phiếu Kho bạc Mỹ trong cùng danh mục. Phân bổ một tỷ trọng vừa phải vào vàng giúp danh mục nhạy hơn với những biến động lạm phát và tăng khả năng đa dạng hóa, trong khi trái phiếu mang lại thu nhập và hỗ trợ bảo toàn vốn, đặc biệt khi lợi suất trở nên hấp dẫn hơn. Việc định kỳ tái cân bằng danh mục giúp duy trì tỷ trọng các tài sản gần với mục tiêu ban đầu khi điều kiện thị trường thay đổi, qua đó hỗ trợ kiểm soát rủi ro.

Lạm phát không phải là một sự kiện đơn lẻ có thể dự đoán chính xác, mà là một chu kỳ với những diễn biến liên tục thay đổi. Vàng và trái phiếu Kho bạc Mỹ đều có vai trò riêng trong từng giai đoạn của chu kỳ đó. Trước khi điều chỉnh danh mục đầu tư, hãy kiểm tra lợi suất hiện tại của trái phiếu Kho bạc Mỹ chống lạm phát kỳ hạn 10 năm. Lợi suất thực âm hoặc đang giảm thường có xu hướng tạo điều kiện thuận lợi cho vàng, trong khi lợi suất thực tăng sẽ củng cố sức hấp dẫn của trái phiếu.