Xin chào các bạn! Hãy cùng nói về một trong những cách dễ nhất để “đặt cược” vào xu hướng trên thị trường hiện nay. Bạn muốn đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, robot hay tương lai của vũ trụ ảo?
Chỉ vài thao tác trên điện thoại là bạn đã tham gia cuộc chơi. Phép màu này đến từ quỹ ETF theo chủ đề.
Nhưng luôn có một cái giá phải trả. Điều gì xảy ra khi hàng tỷ đô la – được dẫn dắt bởi một câu chuyện hấp dẫn hơn là các chuẩn mực định giá truyền thống – đồng loạt đổ vào một lát cắt rất hẹp của thị trường? Chúng ta đang dần thấy câu trả lời. Những quỹ “bắt trend” này không chỉ làm thay đổi danh mục đầu tư, mà còn tái định hình chính thị trường. Hãy cùng đào sâu vào những tác dụng phụ ngoài ý muốn của việc đầu tư theo câu chuyện.
Quỹ ETF theo chủ đề là gì?
Hãy tạm quên các chỉ số rộng như S&P 500. Một quỹ ETF theo chủ đề là tập hợp cổ phiếu được tuyển chọn xoay quanh một ý tưởng lớn duy nhất – chẳng hạn như “Điện toán đám mây”, “Cuộc cách mạng gen” hay “Xe điện”. Chúng gói gọn cả một câu chuyện vào trong một mã giao dịch, giúp nhà đầu tư đặt cược vào tương lai một cách nhanh chóng và dễ dàng. Không ngạc nhiên khi mức độ phổ biến của chúng bùng nổ, với quy mô tài sản đã phình to lên tới hàng trăm tỷ đô la.
Cỗ máy tạo méo mó: Quỹ ETF theo chủ đề tác động thị trường ra sao
Vấn đề không nằm ở bản thân các chủ đề. Điểm then chốt là quy mô khổng lồ của dòng tiền thụ động đang đuổi theo chúng, từ đó làm méo mó giá cổ phiếu theo hai cách chính:
1. Hiệu ứng “chen chúc”:
Khi một quỹ ETF theo chủ đề đang “nóng” ra mắt hoặc thu hút dòng tiền lớn, quỹ buộc phải mua các cổ phiếu trong danh mục của mình, bất kể mức giá cụ thể ra sao. Điều này tạo ra một lực cầu mang tính cơ học và không phân biệt. Một doanh nghiệp quy mô nhỏ có thể chứng kiến giá cổ phiếu tăng vọt không phải vì lợi nhuận cải thiện, mà đơn giản vì nó giành được một “suất vàng” trong danh mục của quỹ đang được ưa chuộng. Hoạt động mua bắt buộc này hoàn toàn tách rời phân tích nền tảng, dễ tạo bong bóng trong các ngách thị trường và đẩy định giá của toàn bộ cổ phiếu thành phần lên cao, kể cả những doanh nghiệp yếu kém.
2. Vòng phản hồi được dẫn dắt bởi câu chuyện:
Đây là lúc mọi thứ trở nên mang tính tự khuếch đại. Giá quỹ ETF tăng lên được xem như bằng chứng cho tính đúng đắn của câu chuyện, kéo theo sự chú ý của truyền thông và thêm dòng tiền từ nhà đầu tư. Dòng tiền mới này lại buộc quỹ phải mua thêm cổ phiếu, đẩy giá lên cao hơn nữa, khiến câu chuyện càng có vẻ “đúng”. Một vòng lặp tự củng cố được hình thành: câu chuyện dẫn dắt dòng tiền, còn dòng tiền thì xác nhận lại câu chuyện. Với ETF theo chủ đề, vòng lặp này bị khuếch đại mạnh, khiến vốn tập trung vào các lĩnh vực hợp mốt và rút dần khỏi những khu vực khác.
Bryan Armour, chuyên gia phân tích ETF tại Morningstar, từng lập luận rằng đầu tư theo chủ đề đặc biệt dễ gặp rủi ro về thời điểm tham gia sai lầm. Thống kê cho thấy nhà đầu tư vào các ETF theo chủ đề trong lịch sử chỉ nắm bắt được một phần nhỏ tổng lợi nhuận của cả nhóm trong các giai đoạn nhiều năm. Điều này củng cố quan điểm rằng dòng tiền thường chạy theo câu chuyện không đúng lúc, thay vì dựa trên nền tảng cơ bản.
Hiệu ứng lan tỏa: Ai là người chịu thiệt?
Sự méo mó này kéo theo những hệ quả rất thực tế:
Đối với nhà quản lý quỹ chủ động:
Công việc của họ trở nên khó khăn hơn nhiều. Làm sao có thể đặt cược ngược lại một cổ phiếu bị định giá quá cao khi một quỹ ETF được lập trình để mua thêm nó mỗi ngày?
Đối với doanh nghiệp:
Nguồn vốn có nguy cơ bị phân bổ sai lệch. Các công ty được định giá quá cao trong một chủ đề “nóng” có thể huy động vốn giá rẻ dễ dàng, trong khi những doanh nghiệp vững vàng ở các ngành “nhàm chán” lại bị bỏ quên.
Đối với bạn – nhà đầu tư ETF:
Bạn có thể đang mua một rổ cổ phiếu tập trung cao độ và bị định giá quá mức mà không hề nhận ra. Quỹ ETF “năng lượng sạch” bạn nắm giữ có thể chứa đầy những công ty chưa có lợi nhuận, giao dịch ở mức giá ngất ngưởng và biến động đồng loạt theo cùng một nhịp.
Lập luận phản biện: Dân chủ hóa hay làm méo mó?
Những người ủng hộ cho rằng các quỹ ETF theo chủ đề chỉ đơn giản là dân chủ hóa quyền tiếp cận các xu hướng đổi mới – vốn trước đây chỉ dành cho giới đầu tư mạo hiểm. Chúng cho phép nhà đầu tư cá nhân tham gia vào tương lai mà họ tin tưởng. Theo quan điểm này, vấn đề cốt lõi nằm ở giáo dục nhà đầu tư, chứ không phải ở bản thân công cụ.
Đi giữa làn sóng chủ đề: Cẩm nang cho nhà đầu tư tỉnh táo
Vậy có nên tránh xa hoàn toàn? Không hẳn – nhưng hãy bước đi với đôi mắt mở to.
1. Nhìn kỹ “bên trong cỗ máy”:
Trước khi mua, hãy xem các cổ phiếu nắm giữ hàng đầu của quỹ. Bạn có thực sự sẵn sàng sở hữu những doanh nghiệp cụ thể đó ở mức định giá hiện tại, hay bạn chỉ đang mua một khẩu hiệu hấp dẫn?
2. Cẩn trọng với sự chồng chéo:
Bạn có thể đang sở hữu cùng một doanh nghiệp sản xuất chip trí tuệ nhân tạo hàng đầu trong năm quỹ ETF “công nghệ” khác nhau, vô tình tạo ra mức độ tập trung rủi ro rất lớn.
3. Quy mô là yếu tố then chốt:
Hãy dè chừng các quỹ ETF quá nhỏ và quá ngách. Chúng thường kém thanh khoản hơn và dễ bị tác động mạnh bởi các giao dịch lớn.
Kết luận
Quỹ ETF theo chủ đề là một công cụ mạnh mẽ, nhưng không phải khoản đầu tư thụ động thuần túy. Chúng là một canh bạc chủ động đặt vào một câu chuyện, với một cỗ máy ẩn phía sau có khả năng thổi phồng và bóp méo chính câu chuyện đó. Trên thị trường ngày nay, bạn không chỉ đầu tư vào một chủ đề – bạn còn đang đầu tư vào cơ chế vận hành của chủ đề ấy. Hãy chắc chắn rằng bạn hiểu rõ cả cốt truyện lẫn những “hiệu ứng đặc biệt” đằng sau nó.
