Chào các bạn. Hãy cùng nói về một khái niệm nghe có vẻ thuần thuật ngữ Phố Wall, nhưng có thể lại là biểu đồ quan trọng nhất thế giới vào lúc này. Nó không phải là đồ thị của cổ phiếu “meme” hay công cụ theo dõi tiền số. Đó là đường cong lợi suất.
Và ngay lúc này, nếu bạn biết cách đọc, nó đang phát ra một tín hiệu cảnh báo đỏ rực.
Suốt hơn nửa thế kỷ, một biến động cụ thể của đường cong này đã là chỉ báo đáng tin cậy bậc nhất cho suy thoái kinh tế. Vậy đây chỉ là báo động giả, hay chúng ta đang phớt lờ một tiếng còi báo nguy đã được kiểm chứng? Hãy cùng giải mã “quả cầu pha lê” khét tiếng của thị trường trái phiếu.
Đường cong lợi suất là gì?
Giữ mọi thứ thật đơn giản: đường cong lợi suất chỉ là một đường trên biểu đồ. Nó thể hiện lãi suất (gọi là lợi suất) của trái phiếu chính phủ theo các kỳ hạn khác nhau — từ rất ngắn như tín phiếu 3 tháng đến rất dài như trái phiếu 30 năm. Trong điều kiện kinh tế bình thường và khỏe mạnh, đường này có xu hướng dốc lên.
Cho vay tiền trong 10 năm hiển nhiên phải mang lại mức lãi cao hơn so với cho vay trong 3 tháng. Thời gian càng dài, rủi ro và bất định càng lớn, nên người cho vay đòi hỏi phần thưởng cao hơn. Đó là logic tự nhiên của thị trường.
Dấu hiệu đỏ: Khi đường cong bị “đảo ngược”
Tín hiệu cảnh báo lớn xuất hiện khi độ dốc hợp lý này bị lật ngược. Hiện tượng đó được gọi là đảo ngược đường cong lợi suất. Nó xảy ra khi lãi suất ngắn hạn cao hơn lãi suất dài hạn. Chỉ báo suy thoái nổi tiếng và đáng tin cậy nhất là khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm giảm xuống thấp hơn lợi suất tín phiếu Kho bạc kỳ hạn 3 tháng.
Vì sao điều này lại nghiêm trọng? Bởi nó cho thấy những dòng tiền lớn và thông minh nhất thế giới — chính là thị trường trái phiếu — đang đồng loạt đặt cược rằng tương lai gần sẽ khó khăn. Nhà đầu tư đổ xô khóa lãi suất dài hạn ngay từ bây giờ, vì họ kỳ vọng tăng trưởng sẽ chậm lại và lãi suất sẽ giảm trong thời gian tới.
Đường cong lợi suất đại diện cho trí tuệ tập thể của thị trường trái phiếu. Khi nó đảo ngược, đó là tín hiệu cho thấy kỳ vọng tăng trưởng của thị trường đang chuyển sang bi quan. Sức mạnh của chỉ báo này đến từ việc nó phản ánh phán đoán của hàng nghìn tỷ đô la, chứ không phải ý kiến của một cá nhân.
Thành tích “rợn người”: Nó đã từng đúng chưa?
Lịch sử gần như không thể bác bỏ. Mọi cuộc suy thoái kinh tế tại Mỹ kể từ thập niên 1950 đều được báo trước bởi sự đảo ngược của phần then chốt trên đường cong lợi suất này. Nó đã dự báo bong bóng công nghệ, khủng hoảng tài chính năm 2008 và suy thoái do đại dịch năm 2020, thường với độ trễ từ 12 đến 24 tháng.
Các nhà kinh tế của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York từng nhận định rằng chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu Kho bạc 10 năm và tín phiếu 3 tháng là một công cụ dự báo giá trị, vượt trội đáng kể so với nhiều chỉ báo tài chính và kinh tế vĩ mô khác trong việc dự đoán suy thoái trước 2 đến 6 quý.
Tuy nhiên, đây không phải chiếc đồng hồ báo thức chính xác từng phút. Độ trễ có thể dài và gây khó chịu — nền kinh tế vẫn có thể trông ổn trong nhiều tháng sau khi tín hiệu xuất hiện. Cũng có những trường hợp hiếm hoi báo động “giả”. Đường cong lợi suất là còi báo nguy, không phải đồng hồ đếm ngược. Nó cho biết rủi ro suy thoái đang tăng cao, còn thời điểm và mức độ chắc chắn phụ thuộc vào nhiều yếu tố kinh tế khác.
Vì sao nó hiệu quả? Logic đằng sau tín hiệu
Sức mạnh dự báo này không phải phép màu, mà đến từ kinh tế học:
1. Siết chặt lợi nhuận ngân hàng:
Ngân hàng kiếm tiền bằng cách vay ngắn hạn và cho vay dài hạn. Khi đường cong đảo ngược, mô hình lợi nhuận này bị bóp nghẹt, khiến ngân hàng dè dặt cho vay hơn và có thể dẫn tới thắt chặt tín dụng.
2. Đặt cược vào sự suy yếu:
Tín hiệu cho thấy nhà đầu tư tin rằng ngân hàng trung ương sắp phải hạ lãi suất để kích thích một nền kinh tế đang chững lại.
3. Hiệu ứng tự hoàn thành:
Chính tín hiệu này có thể khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng lo sợ, cắt giảm chi tiêu và đầu tư, qua đó góp phần tạo ra sự suy giảm mà nó đã dự báo.
Lưu ý lớn: “Nhưng lần này có khác không?”
Mỗi chu kỳ đều có những ý kiến hoài nghi, cho rằng các yếu tố đặc thù — như quy mô mua trái phiếu khổng lồ của ngân hàng trung ương hay nhu cầu toàn cầu đối với nợ công Mỹ — đã làm mô hình này mất hiệu lực. Dù bối cảnh luôn quan trọng, thành tích lịch sử của đường cong lợi suất vẫn xứng đáng được tôn trọng.
Có một câu nói đùa rằng đường cong lợi suất đã dự đoán 10 trong số 7 cuộc suy thoái gần nhất. Nhưng liệu bạn có bỏ qua còi báo cháy chỉ vì nó quá nhạy không? Sự đảo ngược là tiếng chuông báo động. Việc của bạn là kiểm tra xem có dấu hiệu cháy hay không.
Điều này có ý nghĩa gì với bạn
Bạn không cần phải giao dịch trái phiếu. Nhưng hiểu tín hiệu này sẽ giúp bạn đưa ra những quyết định tài chính cá nhân thông minh hơn.
Đèn báo kiểm tra động cơ vĩ mô:
Sự đảo ngược là dấu hiệu mạnh để rà soát tài chính, củng cố quỹ dự phòng và giảm các khoản nợ lãi suất cao.
Đừng hoảng loạn, nhưng hãy chuẩn bị:
Đây không phải tín hiệu bán sạch mọi khoản đầu tư, nhưng là lời cảnh báo rõ ràng để giảm rủi ro và tránh các khoản đặt cược mang tính đầu cơ.
Theo dõi giai đoạn “dốc trở lại”:
Tín hiệu phục hồi thường xuất hiện khi đường cong quay lại trạng thái dốc lên, đôi khi ngay lúc suy thoái bắt đầu, cho thấy thị trường nhìn thấy triển vọng phục hồi phía trước.
Vì vậy, lần tới khi bạn nghe đến “đảo ngược đường cong lợi suất”, đừng bỏ qua. Đó là dự báo tỉnh táo nhất của thế giới tài chính, được tạo nên bởi hàng nghìn tỷ đô la. Và lịch sử cho thấy, chúng ta sẽ khôn ngoan hơn nếu biết lắng nghe.
