Bạn đã từng gặp ai đó nhớ gần như mọi chi tiết trong cuộc đời mình như một cuốn bách khoa toàn thư biết đi chưa? Những ngày tháng, những cuộc trò chuyện, thậm chí cả những khoảnh khắc nhỏ nhặt từ nhiều năm trước - tất cả đều rõ như ban ngày. Nghe có vẻ siêu phàm phải không? Vâng, có một khoa học thú vị đằng sau lý do tại sao một số người lại nhớ tất cả mọi thứ.

Hãy cùng khám phá bí ẩn của chứng trí nhớ siêu phàm, còn được gọi là "trí nhớ toàn diện", và xem nghiên cứu thực tế nói gì về cách nó hoạt động trong não.

Trí nhớ siêu phàm là gì?

Trí nhớ siêu phàm (hyperthymesia) là một chứng bệnh hiếm gặp, trong đó người mắc chứng này có thể nhớ lại một số lượng lớn bất thường các trải nghiệm cá nhân với độ chi tiết sống động. Không giống như trí nhớ trung bình, vốn sẽ mờ dần theo thời gian, những người mắc chứng trí nhớ siêu phàm nhớ những ngày tháng cụ thể và những chi tiết tưởng chừng như tầm thường với độ chính xác đáng kinh ngạc.

Các nhà khoa học tin rằng trên toàn thế giới chỉ có chưa đến 100 người được xác nhận mắc bệnh, khiến căn bệnh này thực sự hiếm gặp.

Khoa học đằng sau nó: Sự khác biệt trong não bộ

Một nghiên cứu mang tính bước ngoặt năm 2006 của nhà tâm lý học thần kinh, Tiến sĩ James McGaugh tại Đại học California, Irvine, đã giúp làm sáng tỏ chứng trí nhớ siêu phàm khi ông nghiên cứu Jill Price — người đầu tiên được ghi nhận sở hữu khả năng này. Nhóm của McGaugh đã sử dụng hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) và phát hiện ra những khác biệt về cấu trúc não bộ của cô so với những người bình thường.

Các vùng não chính liên quan:

Thùy thái dương (đặc biệt là hồi hải mã): Rất quan trọng cho việc hình thành và truy xuất ký ức. Trong trường hợp của Price, những vùng này cho thấy khối lượng chất xám tăng lên — nghĩa là có nhiều tế bào não hoặc kết nối hơn.

Nhân đuôi: Thường lớn hơn trong các trường hợp trí nhớ cường độ cao, vùng này liên quan đến việc hình thành thói quen và trí nhớ thủ tục.

Hạch hạnh nhân: Liên quan đến quá trình xử lý cảm xúc, vùng này giúp tăng cường khả năng ghi nhớ, đặc biệt là đối với các sự kiện mang tính cảm xúc.

Những khác biệt này cho thấy trí nhớ cường độ cao không chỉ liên quan đến kỹ năng ghi nhớ mà còn liên quan đến cách các vùng não nhất định được kết nối và hoạt động cùng nhau.

Làm thế nào những ký ức này lại trở nên chi tiết đến vậy?

Trí nhớ không chỉ là việc lưu trữ các sự kiện; mà còn là cách bộ não mã hóa và thu thập thông tin. Những người mắc chứng trí nhớ siêu phàm thường xuyên "xem lại" ký ức trong đầu - giống như việc xem lại nhật ký cá nhân - điều này giúp tăng cường khả năng nhớ lại.

Một nghiên cứu năm 2012 do Patihis và cộng sự công bố trên tạp chí Neuropsychologia cho thấy những người mắc chứng trí nhớ siêu phàm thường bị ám ảnh bởi những trải nghiệm trong quá khứ, điều này có thể giải thích tại sao ký ức của họ vẫn sống động.

Kết nối cảm xúc cũng đóng một vai trò nhất định: các sự kiện cảm xúc hoặc quan trọng được ghi nhớ tốt hơn nhờ hoạt động của hạch hạnh nhân, một thực tế đã được nhiều nghiên cứu về khoa học thần kinh xác nhận.

Những trường hợp có thật

Một trường hợp nổi tiếng là Jill Price, người nhớ hầu như mọi ngày kể từ khi còn là thiếu niên. Nữ diễn viên Marilu Henner là một ví dụ điển hình khác—cô có thể nhớ lại những chi tiết cụ thể từ nhiều thập kỷ trước. Một nghiên cứu trường hợp mới được công bố trên Neurocase 2025 mô tả một cô gái tuổi teen, được gọi là TL, có khả năng phi thường trong việc nhớ lại những ký ức cá nhân một cách sống động và chi tiết, đồng thời có thể tự do xem lại những khoảnh khắc cụ thể trong cuộc đời mình. Những cá nhân này không chỉ nhớ những sự kiện lớn; họ có thể kể cho bạn nghe về những gì họ đã ăn hoặc mặc vào một ngày cụ thể nào đó nhiều năm trước.

Nhược điểm của chứng trí nhớ siêu phàm

Điều thú vị là, việc có một trí nhớ hoàn hảo không phải lúc nào cũng là một điều may mắn. Một số người mắc chứng trí nhớ siêu phàm cho biết họ gặp khó khăn trong việc quên đi những ký ức đau buồn hoặc chấn thương, điều này có thể gây ra căng thẳng và lo lắng. Nghiên cứu năm 2010 của Patihis và cộng sự cũng lưu ý rằng chứng trí nhớ siêu phàm có thể liên quan đến các đặc điểm ám ảnh cưỡng chế ở một số người.

Hiểu được chứng trí nhớ siêu phàm (hyperthymesia) giúp làm sáng tỏ cách thức hoạt động của trí nhớ và tầm quan trọng của cảm xúc ảnh hưởng đến những gì chúng ta ghi nhớ như thế nào. Điều này có thể dẫn đến các liệu pháp điều trị tốt hơn cho các rối loạn trí nhớ như bệnh Alzheimer hoặc PTSD.

Lời kết

Vậy nên lần tới khi bạn gặp một người có trí nhớ dường như hoàn hảo, hãy nhớ rằng có những cơ sở khoa học vững chắc đằng sau điều đó. Hyperthymesia mang đến cái nhìn sâu sắc thú vị về sự đa dạng đáng kinh ngạc của trí nhớ con người và cách bộ não chúng ta kể lại những câu chuyện cuộc đời.