Chúng ta từng tin rằng sáng tạo nghệ thuật là điều chỉ con người mới làm được. Nhưng ngày nay, máy móc đã tham gia vào các xưởng vẽ. Hình ảnh, thơ ca, âm nhạc, và thậm chí cả những bức tranh hoàn chỉnh do AI tạo ra đang tràn ngập internet.

Từ triển lãm tranh đến thị trường kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách chúng ta nhìn nhận sự sáng tạo. Nhưng câu hỏi lớn mà chúng ta vẫn luôn tự hỏi: Liệu một cỗ máy có thể khiến chúng ta cảm nhận được điều gì đó chân thực không?

Nghệ thuật AI chính xác là gì?

Nghệ thuật AI thường bắt đầu bằng một gợi ý—một vài từ hoặc khái niệm mà chúng ta đưa cho thuật toán. Sau đó, sử dụng các mẫu đã học được từ hàng nghìn (hoặc hàng triệu) ví dụ, máy sẽ tạo ra một thứ gì đó mới. Các chương trình như Midjourney, DALL·E và Runway đã giúp hầu như bất kỳ ai cũng có thể tạo ra những hình ảnh phức tạp chỉ trong vài giây. Điều này mang lại cảm giác kỳ diệu. Nhưng nó cũng đặt ra nhiều câu hỏi. Nếu nghệ sĩ là một cỗ máy, ai thực sự đang thể hiện cảm xúc?

Chúng ta lập trình cảm xúc—nhưng liệu chúng ta có cảm nhận được nó không?

Khi chúng ta nhìn vào một tác phẩm nghệ thuật AI, nó hoàn toàn có thể mang lại cảm xúc. Màu sắc, bố cục, thậm chí cả tâm trạng có thể mang lại cảm giác kịch tính hoặc thơ mộng. Nhưng cảm xúc đó đến từ máy móc—hay từ chúng ta? AI không có ký ức, nỗi đau, giấc mơ hay câu chuyện cá nhân. Nó không biết cảm giác yêu đương, mất mát ai đó, hay ngồi lặng lẽ ngắm hoàng hôn là như thế nào. Điều nó biết là những hình mẫu. Và đôi khi, chỉ riêng những hình mẫu thôi cũng đủ sức lay động lòng người.

Một số nghệ sĩ đang làm việc *với* AI

Ngày càng nhiều nhà sáng tạo lựa chọn hợp tác với AI thay vì coi nó là đối thủ. Họ sử dụng AI để khơi gợi ý tưởng, phối lại phong cách, hoặc tạo ra các bản nháp để sau đó tinh chỉnh. Điều này giống như làm việc với một trợ lý cực kỳ nhanh nhạy - một người có thể suy nghĩ theo hàng triệu hướng cùng một lúc. Ví dụ, nghệ sĩ Refik Anadol sử dụng AI để tạo ra các tác phẩm sắp đặt đồ sộ, sống động dựa trên dữ liệu, trí nhớ và chuyển động. Anh coi AI không phải là sự thay thế cho cảm xúc, mà là một công cụ để thể hiện nó theo những cách mới.

Nhưng còn tác giả thì sao?

Khi chúng ta nhìn thấy một bức tranh chuyển động hay lắng nghe một giai điệu du dương, một phần của sự kết nối đến từ việc biết rằng ai đó đã từng trải qua cảm xúc đó trước chúng ta. Với AI, câu chuyện đó đã bị bỏ quên. Vậy ai sở hữu cảm xúc đó? Ai được ghi nhận? Một số người cho rằng nghệ thuật thực sự cần có con người đứng sau nó. Những người khác lại tin rằng nếu cảm xúc đó là thật đối với người xem, thì nguồn gốc không quan trọng. Đó là một cuộc tranh luận phức tạp, vẫn đang tiếp diễn và đang thay đổi cách chúng ta định nghĩa sự sáng tạo.

Chúng ta không chỉ là người xem—chúng ta là người diễn giải

Đây là một điều thú vị: AI có thể tạo ra nghệ thuật, nhưng chính chúng ta mới là người mang đến ý nghĩa. Bộ não của chúng ta đảm nhiệm phần cảm xúc nặng nề. Chúng ta nhìn thấy một khung cảnh u ám, và nó gợi lại cho chúng ta một ký ức. Chúng ta nghe thấy một giai điệu, và nó khơi gợi một điều gì đó riêng tư. Theo nghĩa đó, có lẽ sức mạnh thực sự của nghệ thuật AI không nằm ở cỗ máy—mà nằm ở cách chúng ta phản ứng với nó.

Các chuyên gia nhìn thấy cả sự phấn khích lẫn thận trọng

Theo Tiến sĩ Ahmed Elgammal, giám đốc Phòng thí nghiệm Nghệ thuật và Trí tuệ Nhân tạo (AI) tại Đại học Rutgers, AI có thể tạo ra những kết quả đáng kinh ngạc, thậm chí là tuyệt đẹp—nhưng nó không thể thay thế con người. Ông tin rằng AI có thể vượt qua mọi giới hạn, nhưng không nên chỉ dùng nó để định nghĩa sự sáng tạo. Các nhà nghiên cứu khác, như Kate Crawford từ USC Annenberg, cảnh báo rằng nhiều công cụ AI được đào tạo dựa trên dữ liệu thiên vị hoặc có bản quyền, điều này làm dấy lên các vấn đề đạo đức. Vì vậy, khi công nghệ phát triển, chúng ta cần phải suy nghĩ thấu đáo và có trách nhiệm.

Chúng ta vẫn cần những câu chuyện của con người

Dù AI có mạnh mẽ đến đâu, hầu hết chúng ta vẫn khao khát cảm xúc con người ẩn chứa đằng sau tác phẩm. Chúng ta muốn lắng nghe lý do tại sao ai đó tạo ra một tác phẩm. Chúng ta muốn cảm nhận những khó khăn, nguồn cảm hứng, và giọng nói độc đáo của họ. AI có thể bắt chước tâm trạng—nhưng không thể sống một cuộc đời. Sự khác biệt đó có thể rất tinh tế trong một số tác phẩm nghệ thuật, nhưng về lâu dài, nó lại rất quan trọng.

Vậy—máy móc có thể cảm nhận được không?

Không, chúng không thể—chưa, và có lẽ là không bao giờ. Nhưng chúng có thể giúp chúng ta khám phá những phong cách mới, suy nghĩ theo những cách mới và sáng tạo nhanh hơn trước. Và nếu chúng ta sử dụng chúng một cách có mục đích và cẩn thận, chúng có thể giúp chúng ta khám phá ra những cảm xúc bên trong bản thân mà chúng ta không ngờ tới.

Bạn cảm thấy thế nào về nghệ thuật AI?

Bạn đã bao giờ thấy một tác phẩm nghệ thuật do AI tạo ra khiến bạn ngạc nhiên chưa? Bạn có nghĩ máy móc có thể tạo ra cảm xúc thực sự, hay đó là điều chỉ con người mới làm được? Chúng tôi rất muốn nghe ý kiến ​​của bạn - bởi vì khi ranh giới giữa công nghệ và sáng tạo ngày càng mờ nhạt, cảm xúc của bạn càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.