Viêm dạ dày ruột do virus, thường được gọi là “cúm dạ dày”, là một bệnh truyền nhiễm gây viêm ở dạ dày và ruột non. Bệnh đi kèm các triệu chứng tiêu chảy, nôn ói, buồn nôn và đau quặn bụng.

Mặc dù ai cũng có thể mắc, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch là những nhóm dễ bị nặng nhất.

Nguyên nhân và con đường lây truyền

Hai tác nhân chính gây viêm dạ dày ruột do virus là norovirus và rotavirus. Norovirus: nổi tiếng vì khả năng bùng phát trong môi trường tập thể như tàu du lịch, nhà trẻ hay viện dưỡng lão. Chỉ cần một lượng virus rất nhỏ cũng có thể gây bệnh. Con đường lây lan gồm thực phẩm, nước uống nhiễm bẩn, tiếp xúc gần với người bệnh hoặc chạm vào bề mặt có virus.

- Rotavirus: chủ yếu gặp ở trẻ em, lây qua đường phân – miệng, thường do bàn tay, đồ vật hoặc thức ăn bị nhiễm bẩn. Vắc-xin phòng rotavirus đã giúp giảm đáng kể số ca mắc nặng ở nhiều quốc gia.

Vệ sinh tay: Biện pháp trọng yếu

Rửa tay bằng xà phòng và nước là phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để ngăn ngừa viêm dạ dày ruột do virus. Thao tác rửa cần bao gồm toàn bộ bàn tay, kẽ ngón, móng tay và mu bàn tay, chà ít nhất 20 giây trước khi rửa sạch bằng nước. Việc này đặc biệt quan trọng sau khi đi vệ sinh, thay tã và trước khi chế biến hoặc ăn uống.

An toàn trong chế biến và sử dụng thực phẩm

Thực phẩm có thể bị nhiễm virus trong suốt quá trình trồng trọt, thu hoạch, bảo quản hoặc chế biến. Vì vậy:

- Rau quả nên rửa kỹ dưới vòi nước chảy.

- Thực phẩm cần được nấu chín đúng nhiệt độ để tiêu diệt mầm bệnh.

- Hạn chế dùng hải sản sống, đặc biệt là hàu.

- Người đang có triệu chứng tiêu chảy, nôn ói tuyệt đối không nên chuẩn bị thức ăn cho người khác.

- Dùng riêng thớt, dao cho thực phẩm sống và chín; vệ sinh bề mặt bếp thường xuyên để tránh lây chéo.

Làm sạch và khử khuẩn môi trường

Virus có thể tồn tại nhiều ngày trên bề mặt cứng như tay nắm cửa, mặt bàn, vòi nước hay đồ chơi. Vì vậy, cần thường xuyên lau chùi và khử trùng. Dung dịch pha loãng từ nước và chất tẩy clo được khuyến nghị trong nhiều trường hợp.

Khi dọn dẹp chất thải hoặc giặt đồ của người bệnh, nên mang găng tay và rửa sạch đồ vải bằng nước nóng, sấy khô hoàn toàn trước khi sử dụng lại. Trong môi trường tập thể, việc vệ sinh định kỳ càng trở nên cần thiết.

Cách ly và hạn chế tiếp xúc gần

Người nhiễm bệnh nên ở nhà cho đến ít nhất 48 giờ sau khi hết triệu chứng, vì giai đoạn này vẫn có nguy cơ thải virus ra môi trường. Trẻ em đi học hoặc người làm việc trong ngành thực phẩm, y tế càng cần tuân thủ nghiêm nguyên tắc này để tránh lây lan.

Vắc-xin: Lá chắn hiệu quả cho trẻ nhỏ

Tiêm vắc-xin rotavirus cho trẻ sơ sinh là biện pháp y tế công cộng đã chứng minh hiệu quả, giảm đáng kể số ca nhập viện và biến chứng nặng. Hiện vẫn chưa có vắc-xin phòng ngừa norovirus, nhưng các nghiên cứu đang được tiến hành để sớm đưa ra giải pháp.

Kết luận

Phòng ngừa viêm dạ dày ruột do virus đòi hỏi sự kết hợp nhiều yếu tố: giữ vệ sinh tay, ăn uống an toàn, vệ sinh môi trường, tránh tiếp xúc khi bệnh và tiêm vắc-xin cho trẻ. Chỉ một vài thay đổi nhỏ trong thói quen hằng ngày cũng có thể làm gián đoạn chuỗi lây nhiễm, bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng.