Khi nhắc đến nghệ thuật kể chuyện, ta thường hình dung đến những bức tranh hiện thực—chân dung, phong cảnh hay các khung cảnh dễ hiểu.

Nhưng nghệ thuật trừu tượng lại không vận hành theo cách đó. Nó bỏ qua câu hỏi “cái gì” và đi thẳng vào “cảm xúc ra sao”.

Thông qua đường nét, hình khối, kết cấu và màu sắc, nó biểu đạt cảm xúc, ý tưởng và tâm trạng—những điều mà đôi khi ngôn từ không thể diễn đạt trọn vẹn. Có thể ta không “hiểu” một bức tranh trừu tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên, nhưng ta lại cảm nhận được điều gì đó. Và chính cảm xúc đó chính là cánh cửa dẫn đến sự thấu hiểu sâu sắc hơn—nơi phép màu bắt đầu.

Cảm xúc qua sắc màu

Màu sắc đóng vai trò to lớn trong việc truyền tải cảm xúc trong nghệ thuật trừu tượng. Các gam màu nóng như đỏ, cam, vàng thường gợi lên sự đam mê, năng lượng hoặc ấm áp. Trong khi đó, các tông màu lạnh như xanh lam, xanh lá và tím lại mang đến cảm giác bình yên, u buồn hoặc suy tư. Màu sắc rực rỡ, tương phản cao có thể “hét lên” để thu hút sự chú ý, còn những tông màu nhẹ nhàng, dịu mắt lại mang sắc thái bình yên, hoài niệm. Khi ta vẽ hoặc chiêm ngưỡng nghệ thuật trừu tượng, màu sắc thường là thứ chạm đến cảm xúc đầu tiên. Đó là lý do tại sao các họa sĩ chọn bảng màu không phải vì nó giống thật, mà bởi nó “đúng cảm giác”.

Đường nét, chuyển động và cảm xúc

Bên cạnh màu sắc, đường nét cũng là công cụ mạnh mẽ để truyền tải tâm trạng. Một đường gãy, dứt khoát có thể biểu đạt căng thẳng hoặc hỗn loạn, trong khi những đường cong mềm mại lại tạo cảm giác êm dịu và gần gũi. Nét vẽ dày, mạnh mẽ tạo nên trọng lượng, còn nét mảnh, tinh tế thì gợi lên sự mong manh, nhẹ nhàng. Nhiều họa sĩ trừu tượng thậm chí để cơ thể dẫn dắt nét cọ: Nét vẽ nhanh, mạnh có thể phản ánh phấn khích hoặc giận dữ; còn những nét chậm rãi, có chủ đích lại gợi chiêm nghiệm nội tâm. Chuyển động trong nét vẽ chính là một phần thông điệp cảm xúc của tác phẩm.

Giải phóng khỏi quy tắc

Một trong những điều giải phóng nhất ở nghệ thuật trừu tượng là: bạn không cần “vẽ đúng”. Không cần lo tỷ lệ, phối cảnh hay chi tiết hiện thực. Thay vào đó, bạn có thể tập trung hoàn toàn vào biểu đạt cảm xúc. Chính vì thế, nghệ thuật trừu tượng trở thành một công cụ tuyệt vời để ta khám phá thế giới nội tâm—đặc biệt là khi ta chưa biết diễn đạt bằng lời.

Đối với nhiều người, việc sáng tạo nghệ thuật trừu tượng giống như một hành trình giải tỏa. Có thể lúc đầu ta chưa rõ mình muốn thể hiện điều gì, nhưng khi nét cọ lướt đi, ta dần hiểu bản thân hơn.

Biểu tượng và ý nghĩa ẩn giấu

Dù không mô tả hình ảnh rõ ràng, nghệ thuật trừu tượng vẫn thường dùng hình khối hay ký hiệu để gợi lên ý tưởng. Chẳng hạn, hình tròn có thể biểu thị sự trọn vẹn hoặc thống nhất. Hình vuông có thể mang nghĩa ổn định hoặc giam hãm.

Sự lặp lại có thể tượng trưng cho thói quen hoặc ám ảnh, trong khi bố cục hỗn loạn lại phản ánh rối ren cảm xúc hoặc mâu thuẫn nội tâm.

Khi ta tạo ra hoặc ngắm nhìn nghệ thuật trừu tượng, mỗi người sẽ có cách hiểu riêng. Và đó chính là vẻ đẹp của nó—không có “đáp án đúng” duy nhất, chỉ có điều ta cảm nhận được khi đứng trước tác phẩm.

Tự mình tạo nên nghệ thuật trừu tượng

Bạn không cần là họa sĩ chuyên nghiệp để bắt đầu. Chỉ cần một tờ giấy trắng (hoặc toan), vài màu sơn hay bút vẽ và một tâm hồn cởi mở. Dưới đây là vài cách đơn giản để khởi đầu:

• Vẽ theo cảm xúc: Chọn màu sắc phản ánh tâm trạng hiện tại và để tay bạn tự do lướt trên giấy—không cần lên kế hoạch.

• Ký họa ký ức: Hồi tưởng lại một kỷ niệm sâu đậm và diễn đạt nó bằng hình khối, đường nét và mảng màu.

• Vẽ theo âm nhạc: Bật một bài hát và để nhịp điệu dẫn lối nét cọ. Để âm thanh định hình màu sắc và chuyển động.

Những bài tập đơn giản này giúp ta kết nối với cảm xúc và thể hiện chúng bằng hình ảnh—không cần kỹ thuật hay sự hoàn hảo.

Tại sao nó kết nối chúng ta

Nghệ thuật trừu tượng giúp ta chạm đến cảm xúc — không chỉ của chính mình mà còn của người khác. Ngay cả khi không dùng lời, ta vẫn có thể giao tiếp bằng hình ảnh. Ai đó ở một nơi khác trên thế giới có thể nhìn thấy tranh của bạn và cảm nhận điều mà bạn đã từng cảm nhận. Chính ngôn ngữ cảm xúc chung ấy khiến nghệ thuật trừu tượng trở nên mạnh mẽ và đầy kết nối.

Và điều tuyệt vời nhất? Không có giới hạn.

Mỗi tác phẩm là một phản chiếu độc nhất của khoảnh khắc, cảm xúc và trải nghiệm ấy.

Hãy thể hiện điều lời nói không thể

Vậy các bạn ơi, lần cuối cùng bạn cầm cọ mà không cần kế hoạch là khi nào? Dù bạn mới làm quen hay đã đang khám phá nghệ thuật trừu tượng, chúng tôi rất muốn biết: Bạn muốn thể hiện cảm xúc gì qua tranh vẽ? Hãy chia sẻ suy nghĩ, hoặc cả tác phẩm của bạn—chúng tôi ở đây để cùng cảm nhận với bạn.