Khi ai đó nhìn vào tác phẩm của chúng ta — dù là một bức tranh, bức ảnh hay thiết kế kỹ thuật số — điều đầu tiên họ cảm nhận không phải là chi tiết hay câu chuyện, mà là cảm xúc tổng thể.
Và cảm xúc ấy được tạo nên từ hai công cụ cực kỳ mạnh mẽ: màu sắc và ánh sáng. Chúng tạo nên bầu không khí, dẫn dắt ánh nhìn và thêm chiều sâu kịch tính. Hãy cùng khám phá cách chúng ta có thể vận dụng hai yếu tố này để nâng tầm tác phẩm thị giác.
Dùng màu sắc để điều khiển cảm xúc
Màu sắc chạm đến cảm xúc trước cả lời nói. Tông màu ấm như đỏ, cam, vàng gợi lên sự sôi nổi, mãnh liệt. Ngược lại, các gam lạnh như xanh lam, xanh lá, tím thường mang đến cảm giác trầm lắng, bí ẩn. Nếu muốn thể hiện nỗi buồn, niềm vui, căng thẳng hay bình yên — bảng màu chính là yếu tố định hình cảm xúc tức thì.
Ví dụ, một khung cảnh hoàng hôn mang lại cảm giác thư thái nhờ dải màu chuyển ấm. Trong khi đó, một con phố về đêm với sắc xanh tím đậm lại dễ gợi cảm giác cô đơn, yên ắng.
Lên kế hoạch bảng màu từ sớm sẽ giúp chúng ta truyền đạt đúng cảm xúc mà người xem cần cảm nhận.
Hiểu và làm chủ độ tương phản
Tương phản là công cụ hữu hiệu để làm nổi bật điều quan trọng. Sáng đối lập tối, mạnh mẽ đối lập dịu nhẹ, ấm đối lập lạnh — khi được sử dụng thông minh, tương phản sẽ dẫn mắt người xem đến đúng điểm nhấn.
Chẳng hạn, nếu muốn người xem tập trung vào gương mặt nhân vật trong khung cảnh tối, chỉ cần một vệt sáng lướt qua khuôn mặt là đủ để thu hút mọi ánh nhìn.
Tương phản mạnh tạo cảm giác kịch tính, sắc nét. Tương phản thấp với các ranh giới mềm mại hơn lại mang đến không khí mơ màng, thư thái.
Tùy theo câu chuyện muốn kể, chúng ta có thể dùng tương phản để tạo ra cảm giác căng thẳng hay nhẹ nhàng.
Hiểu hướng sáng và chất lượng ánh sáng
Nguồn sáng đến từ đâu và cường độ ra sao — ảnh hưởng rất lớn đến cảm giác chung. Dưới đây là một vài bố cục ánh sáng phổ biến:
• Ánh sáng bên hông (từ trái hoặc phải):
Tăng chiều sâu, hiện rõ kết cấu, tạo cảm giác kịch tính.
• Ánh sáng từ phía sau:
Tạo hiệu ứng viền sáng, phù hợp với cảnh silhoutte hoặc không khí mộng mơ.
• Ánh sáng mềm (ánh sáng khuếch tán, trời râm):
Êm dịu và “nịnh mắt”, lý tưởng cho ảnh chân dung hoặc những khoảnh khắc tình cảm.
• Ánh sáng gắt (ánh sáng trực tiếp, bóng đổ rõ):
Mạnh mẽ, nổi bật, phù hợp cho phong cách cá tính hoặc tương phản cao.
Khi biết cách định vị và xử lý ánh sáng, chúng ta có thể điều chỉnh cảm xúc của nhân vật hoặc cảnh vật từ huyền bí, quyền lực, bình yên cho đến bất an.
Dùng nhiệt độ màu để tăng thực tế hoặc tạo cảm xúc
Nhiệt độ màu ảnh hưởng đến việc một cảnh trông tự nhiên hay mang phong cách nghệ thuật. Ánh sáng ấm (như ánh hoàng hôn) mang lại cảm giác ấm áp, thân mật. Ánh sáng lạnh (như ánh trăng hay bóng râm) dễ tạo không gian yên tĩnh, mờ ảo, thậm chí hơi rùng mình. Khi kết hợp ánh sáng ấm và lạnh, hiệu ứng trở nên điện ảnh hơn bao giờ hết. Trong tranh vẽ hoặc nhiếp ảnh, việc đặt một đối tượng ấm áp giữa phông nền lạnh (hoặc ngược lại) không chỉ giúp tạo độ tách hình rõ nét, mà còn mang lại chiều sâu cảm xúc — một thủ pháp thường thấy trong các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao.
Dẫn dắt ánh nhìn bằng ánh sáng và màu sắc
Đôi khi, chỉ cần thay đổi nhẹ độ sáng hoặc độ bão hòa màu là đủ để hướng ánh mắt người xem đúng vị trí mong muốn. Một hậu cảnh nhạt màu với nhân vật chính nổi bật sẽ tạo ra hiệu ứng tương phản mạnh mẽ. Một không gian tối với tia sáng duy nhất rọi vào điểm cần nhấn sẽ lập tức tạo ra cao trào. Chúng ta hoàn toàn có thể "vẽ" bằng ánh sáng và màu sắc, như một chiếc đèn sân khấu điều khiển sân khấu thị giác.
Đừng bỏ quên khoảng trống
Không gian trống hay vùng không có màu sắc hay ánh sáng nổi bật cũng là yếu tố quan trọng. Nó giúp chủ thể có không gian “thở”, làm tăng độ tương phản mà không cần thêm chi tiết rối mắt. Đừng ngại sử dụng phông nền tối giản, góc tối hoặc các mảng màu loang mềm mại. Đôi khi, “ít hơn” lại là cách tốt nhất để làm nổi bật điều duy nhất bạn muốn người xem chú ý.
Thử nghiệm và tin vào mắt mình
Cách học tốt nhất để làm chủ màu sắc và ánh sáng là quan sát và thực hành không ngừng. Hãy nghiên cứu các cảnh phim, tác phẩm hội họa, hoặc ánh sáng tự nhiên theo từng khung giờ trong ngày. Ánh sáng lúc 7 giờ sáng chiếu vào gương mặt khác thế nào so với 6 giờ chiều? Đèn trong phòng tạo ra bóng đổ ra sao? Càng thử nghiệm, bạn sẽ càng rèn luyện được con mắt thẩm mỹ, và cảm nhận được điều gì “đúng” với tác phẩm của mình.
Tác phẩm tiếp theo của bạn sẽ mang cảm xúc gì?
Vậy nhé, lần tới khi bắt đầu một tác phẩm mới, hãy tự hỏi: Mình muốn khơi gợi cảm xúc gì? Màu sắc và ánh sáng chính là hai người bạn đồng hành đáng tin cậy giúp bạn truyền tải cảm xúc và tạo nên ấn tượng thị giác mạnh mẽ. Chúng tôi rất muốn thấy bạn vận dụng hai yếu tố này như thế nào — trong hội họa, nhiếp ảnh hay thiết kế. Bạn yêu thích chơi với ánh sáng hay màu sắc hơn? Hãy chia sẻ và cùng nhau lan tỏa cảm hứng để thế giới quanh ta thêm phần rực rỡ và sống động hơn!
