Từng lần bạn phớt lờ dòng tiểu yếu và chậm với suy nghĩ: “Chắc chỉ là do tuổi tác”? Nhưng ung thư tuyến tiền liệt lại âm thầm tấn công 1 trong mỗi 8 người đàn ông – thường không có dấu hiệu báo trước.
Phát hiện sớm có thể biến mối đe dọa ẩn giấu này thành một căn bệnh dễ điều trị.
Bước 1: Đánh giá nguy cơ
Nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt tăng vọt sau tuổi 65 — 60% các trường hợp xuất hiện ở độ tuổi này và tăng gấp đôi nếu cha hoặc anh/em trai từng được chẩn đoán bệnh. Đột biến gen BRCA2 làm nguy cơ tăng gấp 5 lần, trong khi nam giới da màu có tỷ lệ mắc cao hơn 70% và nguy cơ tử vong cao gấp 4 lần. Hãy trao đổi với bác sĩ về tiền sử gia đình và yếu tố di truyền để có chiến lược tầm soát phù hợp.
Bước 2: Bắt đầu tầm soát
Các chuyên gia khuyến nghị cần có cuộc đối thoại ra quyết định chung trước khi bắt đầu:
1. Nam giới có nguy cơ trung bình: nên bắt đầu trao đổi với bác sĩ từ tuổi 50.
2. Nhóm nguy cơ cao: bắt đầu từ 40–45 tuổi nếu là người da màu, có tiền sử gia đình rõ rệt hoặc mang đột biến gen đã biết.
3. Nên dừng tầm soát sau tuổi 70 hoặc khi tuổi thọ dự kiến dưới 10 năm.
Lực lượng đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) đánh giá mức “C” (lợi ích vượt rủi ro ở một số người) cho độ tuổi 55–69; Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ khuyên xét nghiệm PSA từ tuổi 40 cho nhóm nguy cơ cao.
Bước 3: Xét nghiệm PSA
Xét nghiệm máu Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) (~30–50 đô la) đo nồng độ protein – PSA càng cao, nguy cơ bất thường tuyến tiền liệt càng lớn. Một lần đo không đủ để chẩn đoán; nhưng nếu PSA tăng dần theo thời gian, cần được đánh giá thêm.
Bước 4: Thăm khám trực tràng
Bên cạnh PSA, xét nghiệm thăm khám trực tràng bằng tay (DRE) giúp bác sĩ tiết niệu cảm nhận kết cấu tuyến tiền liệt và phát hiện các cục cứng hoặc bất đối xứng. Dù độ nhạy thấp hơn, DRE vẫn hữu ích khi chỉ số PSA ở mức biên hoặc có xu hướng tăng.
Bước 5: Chẩn đoán hình ảnh nâng cao
PSA tăng hoặc DRE nghi ngờ sẽ dẫn đến chụp cộng hưởng từ đa thông số (MRI) (~500–1.000 đô la). Kỹ thuật này phát hiện các tổn thương mà siêu âm không nhìn thấy và hỗ trợ sinh thiết định hướng. Kết quả MRI được đánh giá bằng thang điểm PI-RADS (1–5) để phân loại mức độ nghi ngờ ung thư.
Bước 6: Sinh thiết định hướng
Với sự hỗ trợ của siêu âm hoặc hệ thống hợp nhất MRI, bác sĩ thực hiện sinh thiết xuyên trực tràng lấy 12–18 mẫu từ các khu vực nghi ngờ và vùng ngoại vi. Các nhà giải phẫu bệnh chấm điểm Gleason bằng cách cộng hai kiểu tế bào chiếm ưu thế (3+3=6 đến 5+5=10), giúp dự đoán mức độ ác tính và lựa chọn phương pháp điều trị.
Bước 7: Diễn giải kết quả
- Gleason 6 (3+3): nguy cơ thấp, có thể theo dõi tích cực.
- Gleason 7 (3+4 hoặc 4+3): nguy cơ trung bình, cần cân nhắc điều trị tùy tuổi và bệnh nền.
- Gleason ≥8: nguy cơ cao, nên điều trị triệt để bằng phẫu thuật hoặc xạ trị.
Bước 8: Lựa chọn phương pháp điều trị
Các lựa chọn điều trị triệt căn bao gồm:
- Cắt toàn bộ tuyến tiền liệt: phẫu thuật bằng robot (chi phí 10.000–15.000 đô la), có thể giữ dây thần kinh để duy trì chức năng sinh lý.
- Xạ trị: chiếu tia ngoài hoặc cấy hạt phóng xạ trong 5–8 tuần (15.000–25.000 đô la).
- Đốt tiêu điểm: sử dụng HIFU hoặc liệu pháp lạnh để tiêu diệt khối u, giảm tác dụng phụ.
Trao đổi kỹ về nguy cơ tiểu không kiểm soát và rối loạn cương dương – cùng các phương án phục hồi chức năng hoặc thuốc hỗ trợ như sildenafil.
Bước 9: Theo dõi chủ động
Bệnh nhân nguy cơ thấp sẽ xét nghiệm PSA mỗi 3–6 tháng, chụp MRI mỗi năm và sinh thiết xác nhận trong vòng 1 năm. Chiến lược theo dõi này giúp tránh tác dụng phụ không cần thiết nhưng vẫn theo sát nguy cơ tiến triển; khoảng 30% bệnh nhân chuyển sang điều trị trong vòng 5 năm.
Bước 10: Duy trì lối sống lành mạnh
Chế độ ăn tốt cho tim – giàu rau lá xanh, đạm nạc và ngũ cốc nguyên hạt – có thể giảm nguy cơ ung thư tiến triển. Hãy duy trì 150 phút tập thể dục vừa phải mỗi tuần để bảo vệ khối cơ trong quá trình điều trị nội tiết và giữ sức khỏe tim mạch.
Bước 11: Theo dõi sau điều trị
Sau điều trị triệt căn, cần đo PSA mỗi 6–12 tháng để phát hiện tái phát sớm. PSA tăng sau phẫu thuật (tái phát sinh hóa) cần xạ trị bổ sung; nếu ung thư lan rộng, có thể dùng thuốc ức chế thụ thể androgen hoặc hóa trị để kéo dài sự sống thêm nhiều năm.
Kết luận
Ung thư tuyến tiền liệt không nhất thiết là một “sát thủ thầm lặng”. Bằng cách đánh giá nguy cơ cá nhân, chủ động tầm soát, chẩn đoán chính xác và lựa chọn liệu trình phù hợp – mỗi người đàn ông đều có thể kiểm soát cuộc chiến này. Vậy bước nào bạn sẽ bắt đầu hôm nay để phát hiện sớm và đẩy lùi ung thư tuyến tiền liệt trước khi quá muộn?
