Ngất xỉu, hay còn gọi là “syncope” trong y khoa, là tình trạng mất ý thức tạm thời do lượng máu cung cấp cho não bị giảm đột ngột.

Dù nguyên nhân có thể đơn giản như mất nước hay phản xạ thần kinh phế vị, đôi khi ngất lại là tín hiệu cảnh báo bệnh tim nghiêm trọng. Phân biệt ngất do tim với các nguyên nhân khác là yếu tố then chốt để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm, thậm chí đột tử.

Ngất do tim: Khi trái tim không giữ được dòng máu lên não

Ngất có nguồn gốc từ tim xảy ra khi tim không thể duy trì lưu lượng máu lên não, do rối loạn nhịp tim, bất thường cấu trúc tim hoặc giảm cung lượng tim. Khác với ngất phản xạ – thường xuất hiện kèm triệu chứng cảnh báo như buồn nôn, vã mồ hôi – ngất do tim thường xảy ra bất ngờ, không báo trước, và có thể xuất hiện ngay cả khi đang nằm. Tiến sĩ Michael Ackerman, chuyên gia về rối loạn nhịp di truyền, nhấn mạnh: “Ngất do tim đặc biệt nguy hiểm vì có thể liên quan đến các rối loạn nhịp đe dọa tính mạng hoặc bệnh tim cấu trúc tiềm ẩn. Phát hiện và điều trị sớm là điều có thể cứu sống người bệnh”.

Những nguyên nhân tim mạch thường gặp gây ngất

Rối loạn nhịp tim:

Nhịp nhanh thất, block nhĩ-thất hoặc rung nhĩ có thể làm giảm đột ngột cung lượng tim. Trong nhiều trường hợp, phải dùng máy ghi điện tim 24–72 giờ hoặc máy ghi vòng lặp cấy dưới da để phát hiện các rối loạn nhịp không liên tục.

Bệnh tim cấu trúc:

Bệnh cơ tim phì đại, hẹp van động mạch chủ hoặc thuyên tắc phổi là những nguyên nhân làm cản trở dòng máu và dẫn đến ngất. Khám thực thể phát hiện âm thổi tim hoặc thay đổi sóng tĩnh mạch cổ có thể là manh mối gợi ý.

Bệnh mạch vành:

Giảm tưới máu cơ tim trong lúc gắng sức có thể gây ngất đi kèm đau ngực hoặc hồi hộp đánh trống ngực.

Hướng tiếp cận chẩn đoán: Toàn diện và cá nhân hóa

Để xác định nguyên nhân ngất, cần khai thác kỹ tiền sử, khám lâm sàng và làm điện tâm đồ 12 chuyển đạo. Các dấu hiệu cảnh báo như ngất khi đang hoạt động, không có triệu chứng báo trước, hoặc tiền sử gia đình có người đột tử là chỉ điểm cho nguyên nhân tim mạch.

Các xét nghiệm nâng cao bao gồm:

- Holter hoặc máy ghi sự kiện:

Theo dõi nhịp tim liên tục để phát hiện loạn nhịp.

- Siêu âm tim:

Đánh giá cấu trúc và chức năng tim.

- Test bàn nghiêng (Tilt Table Test):

Giúp phân biệt ngất do thần kinh với ngất do tim.

- Thăm dò điện sinh lý tim:

Áp dụng cho các trường hợp nghi ngờ bất thường dẫn truyền hoặc rối loạn nhịp nghiêm trọng.

Điều trị: Từ thay đổi lối sống đến can thiệp thiết bị

Điều trị rối loạn nhịp:

Tùy nguyên nhân, có thể sử dụng thuốc chống loạn nhịp, đốt điện qua catheter (ablation), hoặc cấy máy phá rung tim (ICD).

Bệnh lý cấu trúc tim:

Trường hợp hẹp van hoặc bất thường cấu trúc cần phẫu thuật sửa chữa hoặc thay van.

Lối sống và phòng ngừa:

Tránh các yếu tố khởi phát (như mất ngủ, gắng sức quá mức), kiểm soát huyết áp và các bệnh đi kèm là những yếu tố hỗ trợ điều trị không thể thiếu.

Thông điệp quan trọng

Một cơn ngất có thể chỉ là hiện tượng tạm thời do kiệt sức, nhưng cũng có thể là hồi chuông cảnh báo cho bệnh lý tim nghiêm trọng.

Việc đánh giá toàn diện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia, kết hợp với các công cụ chẩn đoán hiện đại, là cách hiệu quả nhất để xác định nguyên nhân và ngăn ngừa hậu quả nguy hiểm. Điều trị sớm không chỉ giúp người bệnh thoát khỏi cảm giác lo âu mà còn bảo vệ tính mạng một cách thiết thực.