Ho là một phản xạ tự nhiên có vai trò bảo vệ đường hô hấp, được điều khiển bởi thân não và điều hòa qua dây thần kinh phế vị.
Mặc dù phản xạ này diễn ra suốt cả ngày, nhưng các nghiên cứu đã chỉ ra rằng độ nhạy của nó có thể thay đổi theo nhịp sinh học của cơ thể.
Theo bác sĩ Tobias Kolling – chuyên gia về hô hấp – “những chất trung gian gây viêm như histamine và leukotriene tăng cao vào ban đêm, khiến phế quản trở nên nhạy cảm hơn”. Tình trạng này làm cho vùng hô hấp trên dễ bị kích thích, dẫn đến cơn ho dữ dội và thường xuyên hơn khi bạn vừa nằm xuống nghỉ ngơi.
Ảnh Hưởng Của Tư Thế Nằm và Thoát Dịch Đường Thở
Tư thế nằm ngửa vào ban đêm ảnh hưởng đáng kể đến khả năng thoát dịch tự nhiên trong đường hô hấp. Ban ngày, nhờ vào tư thế đứng và vận động, dịch nhầy được đào thải hiệu quả hơn. Tuy nhiên, khi nằm xuống, lực hấp dẫn không còn hỗ trợ, làm chậm quá trình làm sạch dịch tiết qua hệ thống lông chuyển của đường thở.
Sự tích tụ này, đặc biệt ở hầu họng hoặc thanh quản, dễ kích hoạt các thụ thể gây ho – nhất là ở người bị viêm mũi xoang, trào ngược dạ dày-thực quản (GERD), hoặc co thắt phế quản liên quan đến hen. Bác sĩ Jennifer Setlur, chuyên khoa tai mũi họng, cho biết: “Chỉ một lượng nhỏ dịch mũi sau ứ đọng ở vùng họng cũng có thể gây kích ứng, nhất là khi thiếu sự vận động như ban ngày.”
Ho Do Trào Ngược Dạ Dày Ban Đêm
Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến ho tăng lên sau khi đi ngủ là trào ngược dạ dày thực quản về đêm (nocturnal GERD). Khi acid trào lên phần trên của thực quản, nó kích thích cung phản xạ phế vị – không cần phải hít vào chất dịch thì mới phát sinh ho. Đây được gọi là ho phản xạ, không kèm theo hiện tượng sặc.
Không Khí Khô và Nhiệt Độ Thấp
Môi trường phòng ngủ cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Nhiệt độ ban đêm thường thấp hơn, và việc sử dụng điều hòa hoặc máy sưởi khiến độ ẩm không khí giảm rõ rệt. Khi không khí khô, niêm mạc đường thở dễ bị mất ẩm, gây kích thích và làm tăng tần suất ho.
Bác sĩ Priya Desai – chuyên gia về hô hấp và giấc ngủ – nhận định: “Không khí khô và lạnh làm giảm khả năng co mạch trong mũi, gây nghẹt mũi và tăng phản xạ ho – đặc biệt vào ban đêm”.
Não Bộ và Vai Trò Điều Hòa Phản Xạ Trong Giấc Ngủ
Giấc ngủ không phải là trạng thái “ngắt” hoàn toàn. Trong các giai đoạn ngủ sâu (non-REM), hệ thần kinh có xu hướng ức chế phản xạ ho. Tuy nhiên, ở những người có vấn đề về hô hấp, tình trạng kích thích nhẹ vẫn có thể dẫn đến các đợt tỉnh giấc thoáng qua (microarousals), làm gián đoạn giấc ngủ mà không khiến người bệnh nhận thức rõ.
Hơn nữa, trong giấc ngủ REM – giai đoạn mơ – ngưỡng kích thích của não thấp hơn, nên phản xạ ho dễ xảy ra hơn, đặc biệt với những người có bệnh nền về hô hấp.
Những Bệnh Lý Ẩn Sau Cơn Ho Ban Đêm
Ho kéo dài vào ban đêm có thể là dấu hiệu ban đầu của nhiều vấn đề y tế chưa được chẩn đoán, chẳng hạn như:
- Hen thể ho (cough-variant asthma)
- Hội chứng ho do viêm đường hô hấp trên (UACS)
- Trào ngược thanh quản – hầu (LPR)
- Ho do tác dụng phụ của thuốc hạ huyết áp (nhóm ức chế men chuyển – ACE inhibitor)
- Dư âm hậu nhiễm virus hoặc viêm tiềm ẩn
Việc cơn ho trở nên trầm trọng hơn vào ban đêm không chỉ gây khó chịu mà còn có thể là chỉ dấu của các rối loạn phức tạp liên quan đến hệ hô hấp, thần kinh và cả môi trường sống.
Kết luận:
Ho ban đêm không nên bị xem nhẹ. Khi tình trạng này kéo dài, đặc biệt nếu ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và sức khỏe chung, cần được khám và đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc tai mũi họng. Việc phát hiện sớm nguyên nhân giúp xử lý tận gốc, thay vì chỉ làm dịu triệu chứng tạm thời.
