Khi bệnh nhân ho kéo dài trên 8 tuần, phần lớn được chẩn đoán mắc hen suyễn, viêm mũi dị ứng hoặc trào ngược dạ dày-thực quản.
Tuy nhiên, một nhóm không nhỏ, đặc biệt là những người ho có đờm mỗi ngày lại đang mang trong mình một nguyên nhân ít được nghĩ đến: giãn phế quản mạn tính.
Theo bác sĩ James Chalmers, “có đến 50% người bệnh ho có đờm hàng ngày có dấu hiệu bất thường cấu trúc đường thở phù hợp với giãn phế quản, nhưng phần lớn lại bị phân loại nhầm là viêm phế quản mạn hoặc ho sau nhiễm trùng.”
Biến Đổi Cấu Trúc Đường Thở: Không Chỉ Là Một Hình Ảnh Trên Phim
Giãn phế quản là tình trạng đường dẫn khí bị giãn vĩnh viễn, thành phế quản bị phá vỡ do viêm tái đi tái lại và nhiễm trùng kéo dài. Chẩn đoán chính xác thường dựa vào chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (HRCT), vốn được xem là tiêu chuẩn vàng. Trong thực tế, ngày càng có nhiều trường hợp được phát hiện mắc giãn phế quản dù không hút thuốc hay không có tiền sử nhiễm trùng phổi. Đáng chú ý, có tới 40% bệnh nhân thuộc nhóm “không rõ nguyên nhân”, khiến giới chuyên môn phải xem xét lại những hiểu biết trước đây về cơ chế bệnh sinh.
Đờm Mủ Hằng Ngày: Dấu Hiệu Lâm Sàng Dễ Bị Bỏ Qua
Nhiều người bệnh giãn phế quản tiết đờm đặc và có màu vàng xanh vào mỗi buổi sáng. Việc tìm thấy vi khuẩn như *Pseudomonas aeruginosa* trong đờm nhiều lần là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang ở mức độ nặng, có nguy cơ suy giảm chức năng phổi nhanh hơn và tăng tần suất nhập viện. Nếu không được kiểm soát tốt, tình trạng nhiễm khuẩn mạn tính sẽ gây bùng phát liên tục, dẫn đến tắc nghẽn đường thở nặng hơn và phản ứng viêm toàn thân. Phát hiện sớm và sử dụng kháng sinh phù hợp là chìa khóa giúp cải thiện tiên lượng lâu dài.
Viêm Toàn Thân Và Gánh Nặng Bệnh Phối Hợp
Giãn phế quản không chỉ là vấn đề của riêng hệ hô hấp. Các chỉ số viêm toàn thân như CRP, IL-8 và fibrinogen thường tăng cao – phản ánh tình trạng kích hoạt miễn dịch lan rộng. Người mắc bệnh còn có thể đồng thời gặp các bệnh lý khác như viêm khớp dạng thấp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc nhiễm vi khuẩn không lao (NTM), gây phức tạp thêm cho chẩn đoán và điều trị.
Cơn Bùng Phát Bị Nhầm Với Viêm Phế Quản Cấp
Các đợt nhiễm trùng hô hấp lặp đi lặp lại ở người bệnh giãn phế quản thường bị xem là viêm phế quản cấp thông thường. Thế nhưng, mỗi lần bùng phát đều để lại tổn thương mới cho cấu trúc đường thở. Những bệnh nhân có trên hai đợt bùng phát mỗi năm nên được xếp vào nhóm nguy cơ cao, có thể hưởng lợi từ điều trị kháng sinh dự phòng hoặc thuốc khí dung dài hạn. Bác sĩ Francesco Blasi nhận định: “Những gì tưởng là viêm phế quản tái phát thực chất có thể là biểu hiện của nhiễm trùng mạn trong lòng đường thở đã biến dạng. Can thiệp sớm sẽ giúp bảo tồn chức năng hô hấp tốt hơn”.
Chẩn Đoán Trễ: Khoảng Trống Trong Tuyến Khám Bệnh
Mặc dù có nhiều phương tiện chẩn đoán như hình ảnh và xét nghiệm đờm, thời gian từ lúc xuất hiện triệu chứng đến khi được chẩn đoán giãn phế quản vẫn kéo dài trung bình hơn hai năm ở nhiều quốc gia. Sự thiếu nhận thức từ cả bác sĩ gia đình lẫn bác sĩ chuyên khoa là nguyên nhân chính. Việc áp dụng các công cụ chấm điểm lâm sàng có thể giúp sàng lọc bệnh sớm hơn, từ đó cá thể hóa phương pháp điều trị hiệu quả hơn.
Kết luận:
Giãn phế quản là nguyên nhân bị bỏ sót trong nhiều ca ho mạn tính. Cách tiếp cận truyền thống cần được thay đổi, với sự kết hợp giữa hình ảnh học, vi sinh học và đánh giá viêm toàn thân. Khi được phát hiện và điều trị đúng lúc, người bệnh có thể tránh được biến chứng hô hấp nặng và cải thiện chất lượng sống một cách đáng kể. Đây là lúc hệ thống y tế cần lắng nghe tiếng ho kéo dài – không phải như một triệu chứng đơn lẻ, mà là dấu hiệu cảnh báo cho một bệnh lý phức tạp hơn nhiều.
