Bạn đã bao giờ gặp ai đó ăn gấp đôi khẩu phần, ăn vặt cả ngày mà dường như chẳng bao giờ tăng cân chưa? Trong khi đó, chúng ta có thể cảm thấy như mình chỉ nhìn món tráng miệng là đã tăng vài cân. Liệu đó có thực sự là do gen tốt hay còn điều gì khác nữa?

Hãy cùng khám phá khoa học thú vị đằng sau lý do tại sao một số người vẫn giữ được vóc dáng thon gọn bất chấp chế độ ăn uống. Bạn có thể sẽ ngạc nhiên khi biết quá trình trao đổi chất, vi khuẩn đường ruột và di truyền học nói gì về điều này!

Hiểu về tỷ lệ trao đổi chất cơ bản (BMR)

Yếu tố quan trọng đầu tiên là tỷ lệ trao đổi chất cơ bản, hay BMR. Đây là lượng năng lượng mà cơ thể chúng ta đốt cháy khi nghỉ ngơi để duy trì các chức năng sống như hô hấp, tuần hoàn và điều hòa thân nhiệt.

Một số người có BMR tự nhiên cao hơn, nghĩa là họ đốt cháy nhiều calo hơn ngay cả khi không làm gì cả. Theo Tiến sĩ Michael Jensen, chuyên gia về chuyển hóa tại Bệnh viện Mayo, sự khác biệt về BMR có thể lên tới 500 calo mỗi ngày giữa những người có cùng kích thước.

Điều này đủ để tạo ra sự khác biệt thực sự. Một người có BMR cao có thể đốt cháy một chiếc burger chỉ bằng cách xem TV, trong khi một người có BMR chậm hơn phải làm việc chăm chỉ hơn để duy trì cân nặng.

Vai trò của Hệ vi sinh vật đường ruột

Tiếp theo, chúng ta cần xem xét đường ruột của mình—cụ thể là hàng nghìn tỷ vi khuẩn sống bên trong nó. Những vi khuẩn này giúp chúng ta tiêu hóa thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng và thậm chí ảnh hưởng đến cách chúng ta dự trữ năng lượng cho cơ thể.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự cân bằng của hệ vi sinh vật đường ruột có thể ảnh hưởng đến lượng calo chúng ta hấp thụ từ thực phẩm. Ví dụ, nghiên cứu từ Đại học Washington cho thấy những người có tỷ lệ vi khuẩn Firmicutes cao hơn có xu hướng hấp thụ nhiều calo hơn những người có nhiều vi khuẩn Bacteroidetes hơn.

Điều đó có nghĩa là hai người có thể ăn cùng một miếng pizza—nhưng một người có thể hấp thụ nhiều năng lượng hơn người kia. Thật thú vị phải không?

Di truyền học: Sơ đồ DNA

Gen cũng đóng một vai trò quan trọng trong cách cơ thể chúng ta xử lý và lưu trữ năng lượng. Một số biến thể gen ảnh hưởng đến việc điều chỉnh sự thèm ăn, dự trữ lipid và thậm chí cả mức độ nhạy cảm của tế bào với insulin.

Một gen nổi tiếng, FTO, có liên quan đến cân nặng. Những người có các biến thể FTO cụ thể có xu hướng thường xuyên cảm thấy đói và dự trữ năng lượng hiệu quả hơn—cả hai điều này đều có thể dẫn đến tăng cân dễ dàng hơn.

Nhưng điều đó không có nghĩa là gen của chúng ta kiểm soát mọi thứ. Như Tiến sĩ Claude Bouchard từ Trung tâm Nghiên cứu Y sinh Pennington giải thích, "Di truyền học quyết định sơ đồ, nhưng lối sống mới là yếu tố quyết định." Nói cách khác, thói quen hàng ngày của chúng ta vẫn rất quan trọng.

Mức độ hoạt động và NEAT

Bạn đã nghe nói về NEAT chưa? Nó là viết tắt của Non-Exercise Activity Thermogenesis (Sinh nhiệt hoạt động không tập thể dục) - năng lượng chúng ta đốt cháy thông qua các chuyển động hàng ngày như đứng, ngọ nguậy hoặc đi lại trong nhà.

Một số người tự nhiên di chuyển nhiều hơn trong ngày mà không hề nhận ra. Theo các nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science, việc di chuyển liên tục ở mức độ thấp này có thể đốt cháy tới hàng trăm calo mỗi ngày.

Vậy nên, người bạn luôn đi bộ, luôn vận động của bạn, người dường như "ăn bất cứ thứ gì và giữ dáng" có thể có mức NEAT cao hơn một cách tự nhiên!

Môi trường có đóng vai trò gì không?

Chắc chắn rồi. Giấc ngủ, căng thẳng và thậm chí cả nhiệt độ đều có thể ảnh hưởng đến việc điều chỉnh cân nặng. Ví dụ, ngủ kém làm giảm leptin (hormone báo hiệu chúng ta đã no) và tăng ghrelin (hormone khiến chúng ta đói).

Ngoài ra, việc lớn lên trong môi trường có chế độ ăn uống hoặc mức độ hoạt động khác nhau có thể định hình quá trình trao đổi chất và thói quen ăn uống lâu dài của chúng ta. Những gì chúng ta ăn khi còn nhỏ có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể sử dụng năng lượng khi trưởng thành.

Vậy, tất cả chỉ là may mắn?

Không hoàn toàn. Mặc dù đúng là một số người có gen di truyền và sinh học để giữ dáng, nhưng hầu hết chúng ta đều có thể kiểm soát cân nặng thông qua các lựa chọn lối sống hợp lý. Một chế độ ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên và thói quen ăn uống khoa học có thể giúp chúng ta tìm thấy nhịp điệu lành mạnh - ngay cả khi chúng ta không có vóc dáng "gầy tự nhiên".

Thêm vào đó, sức khỏe không chỉ là những con số trên cân. Mức năng lượng, chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tinh thần đều là một phần của bức tranh toàn cảnh.

Hãy cùng trò chuyện với bạn

Bạn đã bao giờ tự hỏi cơ thể mình xử lý thức ăn như thế nào chưa? Bạn có nghĩ mình thuộc tuýp người "BMR cao" hay "NEAT thấp" không? Có lẽ bài viết này đã giúp bạn nhận ra rằng vấn đề không chỉ nằm ở ý chí mà còn nằm ở cách cơ thể độc đáo của chúng ta hoạt động.

Hãy chia sẻ suy nghĩ hoặc câu hỏi của bạn với chúng tôi - chúng tôi rất muốn biết bạn liên hệ với chủ đề này như thế nào!