Cảm giác tim đập nhanh hoặc không đều – thường được gọi là hồi hộp tim là một hiện tượng khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi đi kèm với cảm giác bất an, bồn chồn. Dù lo âu là một tình trạng tâm lý, tác động của nó lên hệ tim mạch là rất thật.
Cơ chế gây nên hồi hộp tim do lo âu liên quan đến phản ứng căng thẳng, hệ thần kinh tự động và các hormone nội tiết. Hiểu rõ mối liên hệ phức tạp này là bước đầu quan trọng để kiểm soát sức khỏe thể chất và tinh thần một cách toàn diện.
Hệ thần kinh tự động: Trung tâm điều khiển vô thức
Hệ thần kinh tự động (ANS) kiểm soát các chức năng sống còn như nhịp tim, hô hấp và tiêu hóa – tất cả đều vận hành mà không cần ý thức điều khiển. ANS bao gồm hai nhánh: giao cảm và đối giao cảm. Khi một người rơi vào trạng thái lo âu, hệ giao cảm sẽ được kích hoạt, khởi động cơ chế “chiến đấu hoặc bỏ chạy”.
Theo BS. Arash Javanbakht – Giám đốc trung tâm nghiên cứu căng thẳng và lo âu – quá trình này khiến cơ thể tiết ra cortisol và adrenaline, từ đó làm tim đập nhanh hơn, kèm theo đổ mồ hôi và khó thở – những biểu hiện điển hình của hồi hộp tim.
Nội tiết tố căng thẳng và tác động lên tim
Adrenaline và cortisol là hai loại hormone chính được tiết ra trong lúc lo âu. Về mặt sinh học, chúng từng giúp tổ tiên loài người phản ứng nhanh với hiểm họa. Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại, căng thẳng thường đến từ yếu tố tâm lý – như công việc, học hành hay các mối quan hệ – chứ không phải đe dọa sinh tồn thực sự.
Adrenaline làm tăng nhịp tim, huyết áp và khiến người bệnh trở nên nhạy cảm hơn với nhịp đập của chính mình, từ đó tạo ra cảm giác tim đập dồn dập, đôi khi không đều.
Thở nhanh và vai trò của hyperventilation
Một phản ứng phổ biến khi lo âu là thở nhanh hoặc thở sâu hơn bình thường, còn gọi là hyperventilation. Khi thở quá mức, nồng độ CO₂ trong máu giảm, làm rối loạn cân bằng axit – kiềm của cơ thể. Điều này có thể gây ra chóng mặt, tê tay chân và đặc biệt là cảm giác tim đập loạn nhịp.
Cơn hoảng loạn và sự mất kiểm soát tạm thời
Cơn hoảng loạn là một hình thức lo âu dữ dội, thường xuất hiện đột ngột với cảm giác sợ hãi cực độ. Trong lúc này, hệ thần kinh giao cảm hoạt động tối đa, gây ra thở gấp, đau ngực, nhịp tim tăng nhanh và cảm giác sắp mất kiểm soát.
Sự bùng phát dữ dội này có thể khiến người bệnh nhầm lẫn với các bệnh tim thực sự, dù nguyên nhân chủ yếu đến từ rối loạn thần kinh thực vật.
Vòng luẩn quẩn giữa tâm lý và thể chất
Khi cảm nhận rõ nhịp tim đang thay đổi, người bệnh thường rơi vào trạng thái cảnh giác cao độ, lo sợ điều tồi tệ sẽ xảy ra. Chính sự lo lắng này lại làm tăng tiết nội tiết tố căng thẳng, khiến hồi hộp tim thêm trầm trọng. Vòng xoắn này nếu không được nhận diện và can thiệp sớm sẽ khiến người bệnh khó thoát khỏi cảm giác bất an kéo dài.
Khi nào cần đi khám?
Dù phần lớn các cơn hồi hộp tim do lo âu là lành tính, vẫn cần phân biệt với những vấn đề tim mạch nghiêm trọng như rối loạn nhịp, thiếu máu cơ tim. Nếu hồi hộp kéo dài, đi kèm đau ngực, ngất, khó thở – người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá chuyên sâu.
Kiểm soát lo âu để giảm hồi hộp tim
Việc quản lý cảm giác hồi hộp tim bắt đầu từ chính nguồn gốc của nó – đó là lo âu. Một số kỹ thuật hiệu quả bao gồm:
- Hít thở sâu và chậm
- Thiền chánh niệm hoặc yoga
- Thư giãn cơ bắp từng vùng (PMR)
- Vận động nhẹ nhàng thường xuyên như đi bộ
Khi biết cách kiểm soát cảm xúc và chăm sóc sức khỏe tinh thần, người bệnh không chỉ cải thiện được triệu chứng hồi hộp mà còn giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch thực sự trong tương lai.
