Việc sản sinh khí trong hệ tiêu hóa là điều hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, khi cảm giác đầy hơi, chướng bụng hay “xì hơi” xảy ra liên tục, đó có thể là dấu hiệu cho thấy hệ tiêu hóa của bạn đang gặp trục trặc.
Hiểu rõ về cơ chế sinh khí trong cơ thể giúp bạn phân biệt được hiện tượng sinh lý thông thường với những rối loạn tiêu hóa tiềm ẩn.
Khí sinh ra từ đâu?
Trong cơ thể người trưởng thành khỏe mạnh, mỗi ngày tạo ra khoảng 500–1500 ml khí. Phần lớn đến từ không khí nuốt vào và quá trình lên men thực phẩm chưa tiêu hóa hết tại đại tràng. Các loại khí thường gặp gồm nitơ, CO₂, hydro và methane. Theo nghiên cứu mới, sự mất cân bằng vi sinh vật đường ruột hoặc chế độ ăn quá nhiều chất xơ lên men có thể khiến lượng khí tăng cao bất thường.
Khi nào đầy hơi trở thành vấn đề?
Việc “xì hơi” nhẹ nhàng sau bữa ăn thường không đáng lo. Nhưng nếu đi kèm triệu chứng như đầy bụng, đau quặn, tiêu chảy hay táo bón, rất có thể bạn đang gặp vấn đề về tiêu hóa như hội chứng ruột kích thích (IBS) hay tình trạng vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non (SIBO).
Bác sĩ Michael Camilleri – chuyên gia tiêu hóa – cho biết: “Khi bệnh nhân than phiền về cảm giác chướng bụng kèm khí có mùi hôi kéo dài, rất có thể đó là dấu hiệu cho thấy hệ vi sinh bị rối loạn hoặc cơ thể kém hấp thu dinh dưỡng”.
Vi sinh vật và loại khí tạo ra có liên hệ?
Đại tràng chứa hàng nghìn tỷ vi khuẩn giúp phân giải thức ăn. Sự mất cân bằng trong hệ vi sinh có thể tạo ra khí bất thường. Ví dụ, vi khuẩn Methanobrevibacter smithii tạo ra methane – loại khí liên quan đến tình trạng táo bón và chướng bụng. Trong khi đó, nếu hệ vi sinh tạo ra nhiều hydrogen, người bệnh thường bị tiêu chảy và co thắt ruột nhiều hơn.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy: người có nồng độ methane cao trong hơi thở thường bị táo bón mãn tính và đầy hơi – từ đó hỗ trợ chẩn đoán thông qua xét nghiệm khí thở.
Những dấu hiệu cần lưu ý
Một số triệu chứng kèm theo đầy hơi có thể là “cờ đỏ” báo hiệu bệnh lý nghiêm trọng như:
- Giảm cân không rõ nguyên nhân
- Đau bụng ban đêm
- Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài
- Bụng phình to sau ăn
- Tiền sử gia đình có người mắc ung thư tiêu hóa
Vai trò của chế độ ăn và thực phẩm khó tiêu
Nhóm chất gọi là FODMAPs – gồm lactose, fructose và polyol – rất dễ gây sinh khí khi không được hấp thu hết ở ruột non. Những người không dung nạp lactose hoặc fructose thường xuyên gặp đầy hơi và “xì hơi” nhiều sau bữa ăn.
Dù vậy, không nên tự ý kiêng khem quá mức. Thực đơn loại bỏ FODMAPs cần có chuyên gia dinh dưỡng theo dõi để tránh làm mất cân bằng dinh dưỡng và hệ vi sinh.
Điều trị: từ thuốc đến giải pháp vi sinh
Nếu triệu chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, bác sĩ có thể kê các thuốc như simethicone để giảm bọt khí, hoặc kháng sinh rifaximin trong trường hợp nghi ngờ SIBO. Ngoài ra, các liệu pháp mới như bổ sung men vi sinh chọn lọc hoặc cấy phân (FMT) đang được nghiên cứu để khôi phục hệ vi sinh khỏe mạnh.
Tuy nhiên, những liệu pháp này vẫn đang trong quá trình đánh giá, cần tuân theo hướng dẫn từ các chuyên gia.
Kết luận: Hơi gas là lời nhắn từ ruột
Dù hầu hết các trường hợp đầy hơi chỉ là hiện tượng sinh lý bình thường, nhưng nếu khí trong bụng xuất hiện thường xuyên, kèm theo triệu chứng khó chịu, bạn nên lắng nghe cơ thể. Việc hiểu rõ mối liên hệ giữa vi khuẩn, chuyển hóa, thức ăn và chức năng ruột sẽ giúp chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời.
