Giảm huyết áp đột ngột có thể là dấu hiệu đáng báo động, đặc biệt khi nó diễn ra nhanh chóng và không rõ nguyên nhân.

Dù một số trường hợp tụt huyết áp chỉ là phản ứng nhất thời của cơ thể, nhiều tình huống lại tiềm ẩn vấn đề y khoa nghiêm trọng cần được xác định kịp thời.

Hiểu rõ nguyên nhân khiến huyết áp giảm nhanh là chìa khóa để kịp thời can thiệp và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm cho tim mạch và não bộ.

Áp lực máu giảm đột ngột: Hiểu đúng bản chất

Huyết áp được điều hòa bởi sự kết hợp giữa lưu lượng máu, sức cản thành mạch và hoạt động của tim. Khi một trong ba yếu tố này rối loạn đột ngột—chẳng hạn như giảm thể tích máu do mất nước, giãn mạch cấp tính hay rối loạn chức năng tim—huyết áp có thể tụt nhanh chỉ trong vài phút.

Các yếu tố như mất máu cấp, phản ứng phản vệ, nhiễm trùng toàn thân (sốc nhiễm khuẩn), hoặc chấn thương nặng đều có thể gây tụt huyết áp trầm trọng nếu không được xử lý kịp thời.

Vai trò của hệ thần kinh tự chủ

Hệ thần kinh tự chủ đóng vai trò trung tâm trong việc giữ huyết áp ổn định. Ở một số người, đặc biệt là người cao tuổi, phản xạ thần kinh có thể kém linh hoạt, dẫn đến tụt huyết áp tư thế (orthostatic hypotension)—tức là huyết áp giảm mạnh khi thay đổi tư thế từ ngồi sang đứng.

Theo GS. Dr. Satish Raj, chuyên gia về rối loạn tự chủ, “việc chậm thích nghi của hệ thần kinh với những thay đổi về tư thế có thể dẫn đến tụt huyết áp nguy hiểm, đôi khi đi kèm ngất xỉu”.

Thuốc và yếu tố ngoại lai

Nhiều loại thuốc thường dùng cũng có thể gây tụt huyết áp đột ngột. Các thuốc giãn mạch, lợi tiểu, thuốc điều trị rối loạn cương dương, hoặc các thuốc an thần có thể làm giảm áp lực máu mạnh mẽ, nhất là khi dùng kết hợp hoặc trong liều cao.

Ngoài ra, các chất kích thích hoặc rượu bia cũng ảnh hưởng đến trương lực mạch máu, làm tăng nguy cơ tụt áp ở những người nhạy cảm.

Các tình trạng tiềm ẩn liên quan đến tim

Huyết áp tụt nhanh cũng có thể là dấu hiệu ban đầu của các vấn đề tim mạch như nhồi máu cơ tim, loạn nhịp, hoặc tràn dịch màng ngoài tim. Những tình huống này làm giảm khả năng bơm máu hiệu quả của tim, dẫn đến cung lượng tim sụt giảm nhanh chóng.

Những bệnh nhân mắc bệnh lý nền về tim nên đặc biệt cảnh giác với cảm giác chóng mặt, mệt lả hoặc vã mồ hôi kèm tụt huyết áp, vì đây có thể là dấu hiệu báo trước cơn nguy kịch.

Ứng phó và điều trị

Việc đánh giá nguyên nhân gây tụt huyết áp nhanh cần tiếp cận đa chiều. Đo huyết áp liên tục, xét nghiệm máu, điện tâm đồ và siêu âm tim là những công cụ hữu ích trong chẩn đoán. Điều trị tùy thuộc vào nguyên nhân: có thể truyền dịch, dùng thuốc nâng áp, hoặc xử lý nguyên nhân nền như điều chỉnh thuốc đang dùng hay điều trị nhiễm trùng.

Chuyên gia huyết áp Dr. Mary Whelton nhấn mạnh: “Không phải mọi cơn tụt huyết áp đều nguy hiểm, nhưng bất kỳ trường hợp nào xảy ra đột ngột, kèm theo triệu chứng như ngất hoặc rối loạn ý thức đều phải được xem là khẩn cấp”.

Kết luận

Sự sụt giảm huyết áp nhanh không chỉ là một con số trên máy đo mà là một tín hiệu đáng lưu ý về sự thay đổi đột ngột trong cân bằng nội môi của cơ thể. Hiểu được cơ chế và nguyên nhân của hiện tượng này sẽ giúp bác sĩ và người bệnh xử lý hiệu quả hơn, tránh được nhiều biến chứng nguy hiểm. Quan sát, nhận diện sớm và can thiệp đúng lúc là chiến lược bảo vệ sự sống trong những tình huống tụt huyết áp cấp tính.