Suy giảm thính lực do tuổi già, hay còn gọi là presbycusis, là nguyên nhân phổ biến nhất gây mất thính giác ở người cao tuổi trên toàn thế giới.

Khác với mất thính lực đột ngột, tình trạng này diễn tiến chậm, thường bắt đầu bằng việc khó nghe các âm thanh có tần số cao.

Theo số liệu dịch tễ mới nhất, khoảng một phần ba người trên 65 tuổi gặp phải mức độ suy giảm thính lực đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và khả năng giao tiếp xã hội – đồng thời có liên quan đến suy giảm nhận thức.

Cơ chế tế bào: Không chỉ là tổn thương tế bào lông

Trước đây, các tế bào lông trong ốc tai được xem là "thủ phạm chính" gây suy giảm thính lực. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây cho thấy rằng sự suy yếu trong các khớp nối giữa tế bào cảm giác và sợi thần kinh thính giác – được gọi là tổn thương khớp thần kinh – có thể xảy ra trước cả khi tế bào lông bị hư hại. Điều này lý giải vì sao nhiều người lớn tuổi nghe rõ trong môi trường yên tĩnh nhưng gặp khó khăn khi nghe trong không gian ồn ào.

Tiến sĩ Laura Thompson, chuyên gia thần kinh thính học, cho rằng: “Sức khỏe của khớp thần kinh đang trở thành yếu tố then chốt trong việc phát hiện sớm suy giảm thính lực, ngay cả khi chưa có thay đổi rõ rệt về ngưỡng nghe”.

Yếu tố di truyền và phân tử ảnh hưởng như thế nào?

Không phải ai cũng bị giảm thính lực ở cùng mức độ – yếu tố di truyền đóng vai trò đáng kể. Một số biến thể gene liên quan đến khả năng chống oxy hóa, chức năng ty thể hoặc sự ổn định của các kênh ion đã được phát hiện có liên quan đến tốc độ suy giảm thính lực. Khi các tổn thương DNA ty thể tích tụ theo thời gian, chúng làm suy yếu quá trình cung cấp năng lượng cho tế bào nghe, từ đó đẩy nhanh quá trình thoái hóa.

Điều đáng mừng là việc xác định các dấu ấn sinh học này đang mở ra triển vọng cho các liệu pháp chống oxy hóa có mục tiêu – một lĩnh vực đang được thử nghiệm lâm sàng tích cực.

Sức khỏe mạch máu và chuyển hóa: Góp phần quan trọng

Ốc tai cần được nuôi dưỡng bởi hệ thống mạch máu nhỏ dày đặc. Các bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường hoặc xơ vữa động mạch có thể làm giảm lưu lượng máu đến tai trong, dẫn đến tổn thương tế bào cảm giác. Gần đây, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kiểm soát chuyển hóa hiệu quả – như ổn định đường huyết và huyết áp – có thể làm chậm tiến trình suy giảm thính lực.

Tiến sĩ Debara Tucci nhấn mạnh: “Việc đưa yếu tố tim mạch và chuyển hóa vào chiến lược quản lý thính lực là bước chuyển quan trọng trong chăm sóc toàn diện cho người cao tuổi”.

Môi trường sống và lối sống cũng để lại dấu ấn

Việc tiếp xúc kéo dài với tiếng ồn, dùng thuốc gây độc cho tai hoặc các thói quen thiếu lành mạnh có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa của hệ thống thính giác. Nghiên cứu theo dõi dài hạn khuyến nghị nên can thiệp sớm thông qua hạn chế tiếng ồn, đánh giá lại danh mục thuốc đang dùng, và cải thiện lối sống để bảo vệ thính lực về lâu dài.

Các kỹ thuật chẩn đoán đang thay đổi cuộc chơi

Các công nghệ mới như điện ốc tai ký (electrocochleography) hay đo thính lực tần số cao đang giúp phát hiện sớm những tổn thương thính lực chưa biểu hiện rõ trên lâm sàng. Cùng với đó, chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) đang cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách não bộ thay đổi hoạt động khi thính lực suy giảm – từ đó mở ra hướng đi mới trong phục hồi chức năng nghe.

Liệu pháp hiện tại và tương lai đầy hứa hẹn

Hiện tại, máy trợ thính là phương pháp phổ biến nhất, tuy giúp cải thiện âm lượng nhưng không thể khôi phục tổn thương bên trong. Những liệu pháp mới đang trong quá trình nghiên cứu – bao gồm thuốc chống viêm và chống oxy hóa, liệu pháp gene giúp sửa chữa hoặc bảo vệ tế bào nghe, và đặc biệt là tế bào gốc với tiềm năng tái tạo lại các cấu trúc bị mất.

Suy giảm thính lực ở người cao tuổi là kết quả của nhiều yếu tố giao thoa – từ di truyền, phân tử, tuần hoàn cho đến lối sống. Hiểu rõ cơ chế này không chỉ giúp chẩn đoán chính xác hơn mà còn là nền tảng cho y học chính xác trong tương lai: phòng ngừa sớm, can thiệp kịp thời và điều trị cá nhân hóa.

Nhờ những bước tiến vượt bậc trong sinh học phân tử, hình ảnh học và khoa học thính học, chúng ta đang tiến gần hơn đến việc cải thiện chất lượng sống và giao tiếp cho thế hệ lớn tuổi toàn cầu.