Dù đại dịch COVID-19 đã khiến thế giới nâng cao nhận thức về không khí trong nhà, các loại virus phát tán qua không khí như SARS-CoV-2, cúm mùa hay RSV vẫn có thể dễ dàng lan rộng trong những không gian kín thiếu thông gió.
Hiểu rõ cơ chế lây truyền trong môi trường kín chính là chìa khóa để kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn trong tương lai.
Giọt Khí Siêu Nhỏ – Thủ Phạm Thật Sự
Virus không chỉ lan truyền qua ho hay hắt hơi. Khi con người hít thở, trò chuyện, ca hát hay cười lớn, họ vô tình phát tán hàng triệu hạt khí li ti – gọi là aerosol – có kích thước siêu nhỏ, dưới 5 micromet. Những hạt này có thể lơ lửng trong không khí nhiều giờ liền, bay xa hàng mét mà không rơi xuống như các giọt lớn thông thường.
Chính vì thế, các biện pháp phòng dịch truyền thống như khẩu trang mỏng hay giữ khoảng cách đôi khi không đủ hiệu quả trong môi trường kín.
Không Khí Không Chỉ Là Gió – Môi Trường Cũng Là Yếu Tố
Không chỉ kích thước hạt khí, yếu tố môi trường như độ ẩm, nhiệt độ và dòng khí cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng tồn tại của virus. Nghiên cứu cho thấy độ ẩm lý tưởng trong nhà để hạn chế virus sống sót là khoảng 40–60%. Nếu không khí quá khô, các virus có màng bao sẽ sống lâu hơn và dễ phát tán hơn.
Ngoài ra, nồng độ CO₂ trong phòng cũng là dấu hiệu gián tiếp cho thấy chất lượng thông gió. Nồng độ CO₂ cao đồng nghĩa với không khí bị “tái chế” quá nhiều – tức nguy cơ tích tụ virus cũng cao.
Hệ Thống Điều Hòa Có Thật Sự “Làm Sạch” Không Khí?
Không phải tất cả các hệ thống điều hòa hay thông gió đều có khả năng lọc virus hiệu quả. Nhiều nơi vẫn sử dụng bộ lọc cơ bản, không thể chặn được các hạt siêu nhỏ. Muốn thực sự kiểm soát virus trong không khí, cần tích hợp bộ lọc HEPA hoặc hệ thống diệt khuẩn bằng tia UV (UVGI). Một nghiên cứu gần đây cho thấy khi kết hợp UVGI và bộ lọc MERV-13, lượng virus trong không khí có thể giảm đến 70%.
Bố trí hệ thống hút gió, cửa gió cũng là yếu tố quan trọng. Nếu thiết kế không chuẩn, sẽ tạo ra các “điểm chết” – nơi không khí tù đọng, virus dễ tích tụ và lây nhiễm chéo.
Con Người – Tác Nhân Kích Hoạt Virus Trong Nhà
Hành vi của con người cũng góp phần lan truyền virus. Khi nói chuyện to, ca hát hay tụ tập đông người, lượng aerosol phát tán tăng đột biến. Một nghiên cứu cho thấy, chỉ cần nói lớn trong 10 phút trong phòng kín, lượng hạt khí sinh ra tương đương với một lần ho mạnh.
Ngoài ra, thời gian tiếp xúc càng lâu trong môi trường kín, nguy cơ nhiễm bệnh càng cao – ngay cả khi phòng có hệ thống thông gió vừa phải.
Công Nghệ Mới: Hy Vọng Kiểm Soát Virus Trong Không Khí
Các nhà khoa học đang phát triển thiết bị cảm biến sinh học có thể phát hiện RNA virus trong không khí chỉ sau vài giây. Một số bệnh viện và sân bay đã thử nghiệm công nghệ này để kiểm soát nguy cơ lây nhiễm theo thời gian thực.
Bên cạnh đó, các thiết bị lọc khí di động sử dụng công nghệ ion plasma cũng đang được triển khai tại nhiều trường học và trung tâm y tế – giúp “vô hiệu hóa” virus khi còn đang lơ lửng trong không khí.
Kết Luận: Chống Virus Trong Nhà Là Cuộc Chiến Dài Hơi
Dù hạ tầng thông gió đang được cải thiện, virus phát tán qua không khí trong không gian kín vẫn là thách thức lớn. Sự phối hợp giữa nghiên cứu y học, công nghệ kỹ thuật và ý thức cá nhân chính là nền tảng để kiểm soát lây nhiễm hiệu quả hơn.
Chỉ khi hiểu rõ đường đi lặng lẽ của virus trong không khí, các nhà quản lý, nhân viên y tế và cộng đồng mới có thể đưa ra chiến lược phòng ngừa phù hợp – bảo vệ sức khỏe cho cả hiện tại và tương lai.
