Melioidosis hay còn gọi là bệnh Whitmore – là một căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Loại vi khuẩn này sống ẩn mình trong đất và nước, phổ biến ở các khu vực nhiệt đới như Đông Nam Á và Bắc Úc.
Dù ít được chú ý, bệnh này có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng ở người và dẫn đến tử vong nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời.
Vi khuẩn xâm nhập từ đâu và như thế nào?
B. pseudomallei có thể xâm nhập vào cơ thể qua các vết trầy xước trên da, đường hô hấp (do hít phải bụi hoặc hạt nước chứa vi khuẩn), hoặc đường tiêu hóa khi uống phải nước bị nhiễm khuẩn. Những người làm việc nhiều với đất hoặc nước – như nông dân – thường là đối tượng có nguy cơ cao. Ngoài ra, người có bệnh nền như tiểu đường, suy gan, bệnh thận mạn tính cũng dễ mắc bệnh hơn do hệ miễn dịch suy yếu.
Điều đáng sợ là vi khuẩn này có thể tồn tại trong môi trường nhiều năm mà không bị tiêu diệt. Một cơn mưa lớn có thể khiến chúng trồi lên mặt đất và phát tán theo dòng nước, làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho cộng đồng.
Triệu chứng phong phú, dễ nhầm lẫn
Biểu hiện của bệnh melioidosis rất đa dạng, từ nhẹ như sốt, mệt mỏi, ho kéo dài, đến nặng như nhiễm trùng huyết hoặc viêm phổi cấp. Có những trường hợp người bệnh chỉ có một ổ áp xe ở gan hoặc lách, nhưng cũng có người rơi vào tình trạng suy đa cơ quan rất nhanh.
Do triệu chứng không đặc hiệu, melioidosis thường bị nhầm với các bệnh khác như lao, viêm phổi hay sốt rét. Điều này khiến quá trình chẩn đoán gặp nhiều khó khăn, và nếu không được phát hiện sớm, nguy cơ tử vong có thể lên tới 40%–50% ở những ca nặng.
Chẩn đoán và điều trị ra sao?
Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ cần nuôi cấy mẫu bệnh phẩm như máu, đờm, hoặc dịch mủ trong môi trường đặc biệt. Tuy nhiên, quá trình này mất thời gian, trong khi diễn tiến bệnh có thể rất nhanh.
Phác đồ điều trị melioidosis gồm hai giai đoạn: dùng kháng sinh tĩnh mạch mạnh như ceftazidime hoặc meropenem trong ít nhất 2 tuần (giai đoạn tấn công), sau đó là kháng sinh uống như trimethoprim-sulfamethoxazole kéo dài từ 3 đến 6 tháng (giai đoạn duy trì). Việc bỏ dở giữa chừng dễ khiến bệnh tái phát và trở nên kháng thuốc.
Ngăn ngừa vẫn là ưu tiên hàng đầu
Hiện chưa có vắc-xin phòng ngừa melioidosis, nên việc bảo vệ cá nhân là vô cùng quan trọng. Những người sống hoặc làm việc trong vùng dịch tễ cần đeo giày, găng tay khi tiếp xúc với đất hoặc nước bẩn. Nếu có vết thương hở, nên che kín và hạn chế tiếp xúc với môi trường ẩm ướt.
Ngoài ra, việc kiểm soát bệnh mạn tính như tiểu đường cũng góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh. Hệ thống y tế cần được trang bị kiến thức để phát hiện sớm các ca nghi ngờ, đặc biệt trong mùa mưa – thời điểm bệnh có xu hướng bùng phát mạnh hơn.
Lời kết
Melioidosis không phải là căn bệnh lạ trong giới chuyên môn, nhưng lại là mối đe dọa bị lãng quên đối với cộng đồng. Việc nhận diện đúng, điều trị kịp thời và chủ động phòng ngừa là chìa khóa để hạn chế số ca tử vong. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan gia tăng, nguy cơ lan rộng của bệnh càng trở nên hiện hữu. Hãy bắt đầu bằng việc trang bị kiến thức – vì sự an toàn của chính bạn và người thân!
