Bạn có từng để ý một người mà ánh nhìn của hai mắt không cùng hướng? Đó không chỉ là một vấn đề thẩm mỹ.
Trong y học, tình trạng đó gọi là lác mắt – hay sự mất cân bằng định hướng giữa hai mắt, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực lập thể và khả năng phối hợp thị giác. Hãy cùng khám phá sâu hơn về căn bệnh tưởng chừng “nhỏ” nhưng lại mang hệ lụy lớn này nhé!
Nguyên nhân và phân loại: Một bệnh lý đa chiều
Lác mắt là kết quả của nhiều nguyên nhân phối hợp, từ bất thường trong điều khiển cơ vận nhãn, tật khúc xạ cho đến các rối loạn cảm giác thị giác. Dạng bẩm sinh thường xuất hiện trong nửa năm đầu đời, do tổn thương dây thần kinh sọ hoặc cơ ngoài nhãn cầu. Ở người lớn, bệnh có thể khởi phát sau chấn thương, tai biến thần kinh, hoặc do bệnh lý toàn thân.
Các bác sĩ chia lác mắt thành nhiều dạng dựa vào hướng lệch và tần suất xuất hiện:
• Lác trong (Esotropia): Mắt quay vào trong
• Lác ngoài (Exotropia): Mắt lệch ra ngoài
• Lác lên (Hypertropia): Mắt lệch lên trên
• Lác xuống (Hypotropia): Mắt trệch xuống dưới
Chẩn đoán: Kết hợp lâm sàng và công nghệ hình ảnh
Khám lâm sàng là bước đầu tiên quan trọng, bao gồm các thử nghiệm che mắt, đo lệch bằng lăng kính và đánh giá khả năng nhìn phối hợp của hai mắt. Đối với các trường hợp phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định chụp MRI vùng hốc mắt để đánh giá cấu trúc cơ vận nhãn và các bất thường thần kinh.
Ở trẻ nhỏ chưa hợp tác tốt, kỹ thuật đo điện sinh lý như điện thế kích thích thị giác và hệ thống theo dõi chuyển động mắt bằng công nghệ số được sử dụng để phát hiện lệch thị tinh vi và theo dõi hiệu quả điều trị.
Điều trị: Cá nhân hóa theo từng bệnh nhân
Mỗi trường hợp lác mắt đòi hỏi một phác đồ điều trị riêng biệt dựa trên nguyên nhân, mức độ lệch và độ tuổi.
- Kính chỉnh tật khúc xạ và lăng kính
Tật viễn thị thường liên quan đến lác trong điều tiết. Đeo kính đúng độ có thể điều chỉnh đáng kể độ lệch. Lăng kính được sử dụng trong một số trường hợp để làm giảm hiện tượng nhìn đôi và hỗ trợ mắt phối hợp tốt hơn.
- Điều trị bằng thuốc
Botox (botulinum toxin) đã được sử dụng trong các ca chọn lọc để làm giãn cơ ngoài nhãn tạm thời, giúp mắt quay về vị trí trung tâm. Đây là phương pháp ít xâm lấn, thích hợp cho một số người chưa cần phẫu thuật.
- Phẫu thuật điều chỉnh cơ vận nhãn
Trong nhiều trường hợp, phẫu thuật là giải pháp tối ưu. Bác sĩ sẽ can thiệp điều chỉnh vị trí hoặc độ dài cơ ngoài nhãn cầu để khôi phục cân bằng hai mắt. Các kỹ thuật mới như chỉ khâu điều chỉnh sau mổ hoặc mổ nội soi đã giúp cải thiện kết quả thẩm mỹ và thị lực, đồng thời hạn chế biến chứng.
Tiên lượng: Phát hiện sớm – phục hồi tốt
Để đạt hiệu quả tối ưu, điều trị cần được tiến hành càng sớm càng tốt. Nếu để chậm trễ, trẻ em có nguy cơ cao bị nhược thị (mắt lười) và mất khả năng nhìn hai mắt phối hợp. Nghiên cứu dài hạn cho thấy kết hợp nhiều phương pháp điều trị – từ kính, phẫu thuật đến phục hồi chức năng thị giác – sẽ mang lại kết quả tốt hơn cả về mặt thẩm mỹ lẫn chức năng.
Bác sĩ Michael Repka – chuyên gia nhãn nhi – nhấn mạnh: “Chăm sóc toàn diện, phối hợp giữa các chuyên khoa là yếu tố quyết định trong điều trị thành công lác mắt”.
Hướng đi mới: Công nghệ và gene trị liệu
Nhiều hướng nghiên cứu mới đang mở ra triển vọng đột phá: từ liệu pháp gene trong các dạng lác bẩm sinh liên quan thần kinh cơ, đến việc tận dụng khả năng tự phục hồi của não bộ (neuroplasticity) trong phục hồi thị lực hai mắt.
Trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng để hỗ trợ chẩn đoán nhanh và cá nhân hóa điều trị. Bên cạnh đó, các thiết bị đeo theo dõi chuyển động mắt theo thời gian thực cũng được phát triển để nâng cao hiệu quả can thiệp và đánh giá tuân thủ của người bệnh.
Kết luận: Lác mắt – không chỉ là lệch hướng nhìn
Các bạn thân mến, lác mắt không đơn thuần là một biểu hiện bên ngoài mà là dấu hiệu của sự mất cân bằng trong hệ thống thị giác tinh vi. Nhờ sự phát triển của y học hiện đại, người mắc lác mắt ngày nay có nhiều cơ hội điều trị hiệu quả hơn bao giờ hết. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu bất thường ở mắt, đừng chần chừ – hãy đi kiểm tra sớm để gìn giữ món quà vô giá: thị lực song thị trọn vẹn.
