Không phải chỉ vi khuẩn mới gây viêm tai – virus cũng có thể lặng lẽ tấn công hệ thống thính giác, làm tổn thương cấu trúc tai trong, ảnh hưởng đến khả năng nghe và thăng bằng.

Khác với nhiễm khuẩn vốn gây viêm cấp tính rõ rệt, các virus thường gây tổn hại ngấm ngầm, để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không phát hiện kịp thời.

Từ mất thính lực cảm giác – thần kinh đến ù tai kéo dài, những biến chứng này ngày càng được y học chú trọng trong chẩn đoán và điều trị.

Những virus tấn công hệ thính giác và cơ chế hoạt động

1. Virus Varicella-Zoster (VZV): Thủ phạm gây Hội chứng Ramsay Hunt

Khi VZV tái kích hoạt ở hạch tai giữa, nó có thể gây hội chứng Ramsay Hunt – một tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng với biểu hiện liệt mặt, đau tai và các mụn nước nhỏ quanh tai. Theo bác sĩ Hinrich Staecker, điều trị kháng virus càng sớm (trong vòng 72 giờ) thì khả năng hồi phục thần kinh và ngăn mất thính lực càng cao.

2. Cytomegalovirus (CMV): Kẻ âm thầm gây điếc bẩm sinh

CMV bẩm sinh là nguyên nhân không di truyền hàng đầu gây mất thính lực ở trẻ em. Virus can thiệp vào sự phát triển của ốc tai mà không gây viêm rõ ràng. Nhờ xét nghiệm PCR trong sàng lọc sơ sinh, nhiều trường hợp hiện nay đã được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

3. Virus Quai Bị (Mumps): Mối nguy vẫn hiện hữu

Mặc dù có thể phòng ngừa bằng vaccine, quai bị vẫn gây điếc cảm giác – thần kinh một bên, đặc biệt ở người chưa tiêm phòng. Virus xâm nhập ốc tai, làm rối loạn chức năng tế bào lông và cân bằng ion trong tai trong. Chụp MRI cho thấy tăng tín hiệu tại ống tai trong trong giai đoạn cấp.

4. Virus Cúm (Influenza): Không chỉ là bệnh đường hô hấp

Một số chủng cúm, đặc biệt là cúm B, có thể gây mất thính lực đột ngột do phản ứng miễn dịch quá mức, ảnh hưởng đến tai trong. Nhiều người còn gặp chóng mặt hoặc cảm giác căng tức tai thoáng qua. Các nhà nghiên cứu đang điều tra vai trò của “cơn bão cytokine” trong quá trình viêm thính giác do cúm.

5. Virus Sởi (Measles): Hiếm nhưng đáng lo

Dù ít gặp ở các nước có tỷ lệ tiêm chủng cao, sởi vẫn là nguyên nhân gây điếc vĩnh viễn ở các vùng có tỷ lệ tiêm vaccine thấp.

Triệu chứng và chẩn đoán phân biệt

Người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như mất thính lực đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc ù tai kéo dài. Không giống viêm tai do vi khuẩn, nhiễm virus thường không có mủ và diễn tiến âm thầm. Chẩn đoán cần kết hợp đo thính lực, kiểm tra chức năng tai giữa và chụp MRI có tiêm thuốc cản quang.

Ngoài ra, bác sĩ cần loại trừ các nguyên nhân khác như thuốc độc tai, bệnh lý tự miễn hoặc u thần kinh số VIII. Xét nghiệm huyết thanh học và bảng PCR định danh virus giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh.

Hướng điều trị và giới hạn hiện tại

Điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ phục hồi chức năng. Với VZV, thuốc kháng virus như acyclovir hoặc valacyclovir cần được dùng càng sớm càng tốt. Trong trường hợp CMV, thuốc valganciclovir mang lại lợi ích nếu dùng sớm sau sinh. Corticoid có thể được xem xét trong một số trường hợp viêm tai trong, tuy nhiên hiệu quả ở các virus không thuộc nhóm herpes vẫn đang được tranh luận.

Với các ca điếc sâu do virus, cấy ốc tai điện tử (cochlear implant) là lựa chọn duy nhất giúp phục hồi khả năng nghe, nếu thực hiện trước khi đường dẫn truyền âm thanh bị thoái hóa hoàn toàn.

Phòng ngừa và tương lai điều trị

Vaccine tiếp tục đóng vai trò then chốt trong ngăn ngừa các nhiễm virus liên quan đến tai. Nhờ vaccine MMR và VZV, tỷ lệ viêm tai do virus đã giảm rõ rệt. Hiện nay, nhiều quốc gia đã triển khai xét nghiệm CMV trong sàng lọc sơ sinh và nghiên cứu vaccine phòng CMV cho phụ nữ mang thai.

Tương lai, các liệu pháp nhắm trúng đích như hạt nano mang thuốc kháng virus, gene trị liệu bảo vệ tế bào thần kinh thính giác, hay điều biến miễn dịch có thể mở ra hướng điều trị đầy hứa hẹn.

Kết luận: Đừng xem nhẹ tác động của virus đến tai

Dù không phải lúc nào cũng ồn ào như viêm tai cấp do vi khuẩn, virus vẫn có thể để lại hậu quả nghiêm trọng cho hệ thính giác. Mất thính lực, chóng mặt hay ù tai kéo dài đều có thể bắt nguồn từ các “kẻ xâm nhập” tí hon này. Việc phát hiện sớm, can thiệp đúng thời điểm và phòng ngừa chủ động bằng vaccine sẽ là chìa khóa bảo vệ đôi tai – và chất lượng sống – của bạn.