Chào bạn! Cùng được truyền qua muỗi Aedes và thường xuyên bùng phát tại các vùng nhiệt đới, virus Dengue và Chikungunya là hai “kẻ song hành” gây ra nhiều khó khăn trong chẩn đoán.

Dù khác nhau về họ virus và cơ chế hoạt động, chúng lại có biểu hiện lâm sàng khá giống nhau, khiến không ít bác sĩ lâm vào thế lưỡng nan.

Hiểu rõ sự khác biệt giữa hai loại virus này không chỉ giúp cải thiện kết quả điều trị cá nhân, mà còn góp phần vào chiến lược kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.

Cơ chế xâm nhập tế bào: Hai hướng tấn công khác biệt

Virus Dengue (thuộc họ Flaviviridae) sử dụng con đường nội bào phụ thuộc clathrin để xâm nhập tế bào và kích hoạt chuỗi phản ứng căng thẳng tại lưới nội chất, giúp tối ưu quá trình sao chép RNA. Trong khi đó, Chikungunya (thuộc họ Togaviridae, chi Alphavirus) lại chọn hợp nhất với màng endosome sớm và nhanh chóng bắt đầu tổng hợp protein thông qua RNA phụ.

TS Eva Harris, chuyên gia virus học, giải thích: “Tốc độ sao chép nhanh ban đầu của Chikungunya chính là lý do khiến triệu chứng của bệnh này xuất hiện đột ngột và rầm rộ hơn so với Dengue”.

Triệu chứng lâm sàng: Vừa giống, vừa khác

Cả hai bệnh đều khởi phát bằng sốt cao, đau cơ, mệt mỏi nghiêm trọng. Tuy nhiên, chúng có những đặc điểm riêng giúp phân biệt:

- Dengue thường kèm theo giảm tiểu cầu, đau sau hốc mắt và phát ban da. Trong các trường hợp nặng, hiện tượng rò rỉ huyết tương do tăng tính thấm mạch có thể gây sốc và nguy hiểm đến tính mạng.

- Chikungunya tuy ít khi gây tử vong nhưng lại để lại di chứng đau khớp kéo dài, đôi khi hàng tuần hoặc hàng tháng. Đặc biệt, đau khớp thường xảy ra đối xứng và có tính viêm rõ rệt.

Chẩn đoán: Thách thức trong vùng dịch

Do biểu hiện ban đầu giống nhau, việc chẩn đoán chính xác đòi hỏi phải có xét nghiệm hỗ trợ. Trong giai đoạn cấp tính, PCR là tiêu chuẩn vàng. Với Dengue, xét nghiệm kháng nguyên NS1 có thể phát hiện sớm trong vòng 5 ngày đầu, còn kháng thể IgM/IgG hữu ích ở giai đoạn hồi phục.

Chẩn đoán Chikungunya dựa trên RT-PCR hoặc ELISA IgM. Tuy nhiên, hiện tượng phản ứng chéo giữa các virus cùng họ flavivirus có thể gây sai lệch kết quả, đặc biệt trong vùng lưu hành nhiều loại virus. TS Amadou Sall khuyến nghị nên sử dụng các bảng xét nghiệm đa tác nhân (multiplex PCR) trong các ổ dịch để phát hiện kịp thời và chính xác.

Dịch tễ học và nguy cơ đồng nhiễm

Cả Dengue và Chikungunya đều được truyền qua muỗi Aedes, nên có thể bùng phát đồng thời trong cùng cộng đồng. Một số nghiên cứu sơ bộ cho thấy khi cùng lúc nhiễm cả hai virus, phản ứng viêm toàn thân có thể mạnh hơn, làm tăng mức độ nặng của bệnh. Yếu tố đô thị hóa, biến đổi khí hậu và thiếu kiểm soát vector đã góp phần tạo điều kiện cho sự lan truyền kép này.

Điều trị và triển vọng phòng ngừa

Hiện chưa có thuốc đặc trị cho cả hai bệnh. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào hỗ trợ triệu chứng như bù nước, hạ sốt và giảm đau. Tuyệt đối tránh dùng aspirin và NSAID khi nghi ngờ sốt xuất huyết do nguy cơ chảy máu. Đối với Chikungunya, đau khớp dai dẳng có thể được kiểm soát bằng corticosteroid ngắn hạn, tuy nhiên cần cân nhắc kỹ vì nguy cơ virus tồn tại lâu dài trong mô khớp.

Về vắc-xin, Dengvaxia (CYD-TDV) đã được cấp phép ở một số quốc gia nhưng có hạn chế ở người chưa từng nhiễm Dengue. Với Chikungunya, các vắc-xin như VLA1553 và CHIKV-VLP đang thử nghiệm giai đoạn III, hứa hẹn mở ra hướng phòng ngừa hiệu quả trong tương lai gần.

Bạn thân mến! Dù dễ bị nhầm lẫn, Dengue và Chikungunya là hai căn bệnh khác nhau với cơ chế hoạt động và biểu hiện đặc trưng riêng. Việc phân biệt rõ ràng, kết hợp cùng xét nghiệm chuẩn xác, là nền tảng để can thiệp điều trị đúng hướng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và muỗi truyền bệnh ngày càng lan rộng, hiểu rõ kẻ thù là bước đầu tiên để bảo vệ chính mình và cộng đồng khỏi những đợt dịch bùng phát nguy hiểm.