Trong thời đại số hóa mạnh mẽ, khi mọi giao dịch tài chính đều diễn ra trực tuyến, tội phạm mạng ngày càng tinh vi và nhắm trúng điểm yếu lớn nhất: sự bất cẩn của con người.
Hai hình thức lừa đảo nổi bật hiện nay – giả mạo qua email (phishing) và giả mạo qua tin nhắn SMS (smishing) – đang gây thiệt hại lớn cho cả cá nhân lẫn tổ chức.
Thư điện tử lừa đảo: Bẫy giả danh đánh vào lòng tin
Giả mạo thư điện tử là hình thức lừa đảo được thực hiện chủ yếu qua thư điện tử, trong đó kẻ gian mạo danh ngân hàng, cơ quan nhà nước hoặc dịch vụ tài chính quen thuộc. Những thư này thường được thiết kế chỉn chu, từ biểu tượng thương hiệu đến câu chữ, khiến người đọc tưởng như thật.
Mục tiêu là khiến người nhận nhấp vào liên kết độc hại hoặc cung cấp thông tin cá nhân như mật khẩu, số tài khoản. Nhiều thư điện tử đi kèm tệp tin giả mạo hóa đơn, cảnh báo bảo mật hay yêu cầu xác minh thanh toán – tất cả đều nhằm tạo cảm giác cấp bách. Với chi phí tấn công cực thấp nhưng khả năng thành công cao, giả mạo thư điện tử vẫn là công cụ ưa thích của tin tặc.
Theo chuyên gia nghiên cứu an ninh mạng Jennifer Glenn, "Chỉ cần một lần nhấp chuột, bạn đã mở đường cho kẻ gian tiếp cận tài khoản ngân hàng". Điều đáng lo là giả mạo thư điện tử nay không chỉ giới hạn trong thư điện tử – nó đã lan sang cả tin nhắn văn bản, mở ra cánh cửa cho giả mạo tin nhắn phát triển.
Giả mạo tin nhắn: Khi tin nhắn trở thành vũ khí
Giả mạo tin nhắn là dạng tấn công tương tự như giả mạo thư điện tử nhưng thực hiện qua tin nhắn điện thoại. Lợi dụng tính tức thì và sự ngắn gọn của tin nhắn văn bản, những nội dung này thường giả dạng thông báo từ ngân hàng, đơn vị vận chuyển, hay bộ phận chống gian lận. Nội dung nhắm vào sự hoảng hốt: "Tài khoản của bạn đang bị khóa", "Có giao dịch bất thường", hoặc “Bấm vào đây để xác minh đơn hàng".
Vì tin nhắn thường được đọc ngay lập tức, nạn nhân dễ phản ứng mà không suy nghĩ – vô tình truy cập vào đường dẫn độc hại hoặc gọi đến số điện thoại giả mạo. Báo cáo mới nhất đầu năm 2025 cho thấy số vụ giả mạo tin nhắn đã tăng hơn 45% chỉ trong vòng 12 tháng, trở thành một trong những hình thức lừa đảo tài chính phổ biến nhất hiện nay.
Hậu quả tài chính: Không chỉ mất tiền
Dù là thư điện tử hay tin nhắn, cả hai hình thức đều có thể dẫn đến hậu quả nặng nề như: giao dịch trái phép, đánh cắp danh tính, mất quyền kiểm soát tài khoản. Một số nạn nhân bị lừa chuyển tiền, trong khi nhiều người phát hiện quá muộn khi tài khoản đã bị rút sạch.
Nguy hiểm hơn, tội phạm mạng thường sử dụng chiêu “tấn công đa kênh” – bắt đầu bằng một thư điện tử giả mạo rồi tiếp nối bằng tin nhắn giả mạo để tạo áp lực. Sự phối hợp này khiến nạn nhân khó phân biệt thật giả và dễ rơi vào bẫy. Dù có khôi phục được tiền, điểm tín dụng và uy tín tài chính cá nhân cũng có thể bị tổn hại lâu dài.
So sánh nhanh: Phân biệt thư điện tử giả mạo và tin nhắn giả mạo
- Kênh tiếp cận:
Thư điện tử giả mạo thông qua thư điện tử, tin nhắn giả mạo thông qua tin nhắn văn bản hoặc ứng dụng nhắn tin.
- Mức độ khẩn cấp:
Tin nhắn giả mạo thường tạo cảm giác cần phản hồi ngay lập tức.
- Khả năng bị phát hiện:
Thư điện tử dễ bị lọc vào thư rác, trong khi tin nhắn đi thẳng vào điện thoại.
- Phản ứng người dùng:
Thư điện tử thường được đọc kỹ hơn, còn tin nhắn khiến người dùng phản ứng nhanh và thiếu cảnh giác.
5 cách bảo vệ tài chính khỏi lừa đảo qua email và tin nhắn
- Kiểm tra nguồn gửi:
Không nhấp vào đường dẫn trong email hoặc tin nhắn lạ. Hãy tự truy cập trang web chính thức để kiểm tra thông tin.
- Kích hoạt xác thực hai bước:
Tăng cường bảo mật ngay cả khi mật khẩu bị rò rỉ.
- Dùng thiết bị riêng cho giao dịch:
Hạn chế cài đặt ứng dụng tài chính trên điện thoại dùng để lướt web hoặc chơi trò chơi.
- Hướng dẫn người thân:
Người cao tuổi và trẻ vị thành niên là nhóm dễ bị lừa đảo nhất.
- Theo dõi tài khoản thường xuyên:
Phát hiện sớm các giao dịch bất thường để xử lý kịp thời.
Lừa đảo qua email và lừa đảo qua tin nhắn đang trở thành những thủ đoạn tấn công ngày càng tinh vi, đặc biệt khi các dịch vụ tài chính đang chuyển mạnh sang nền tảng điện thoại di động. Khi tin tặc không ngừng thay đổi chiêu trò, người dùng cũng cần phải cảnh giác từng phút. Trong một thế giới mà chỉ một tin nhắn cũng có thể khiến bạn mất sạch tài sản, việc hiểu rõ sự khác biệt giữa lừa đảo qua email (giả mạo thư điện tử) và lừa đảo qua tin nhắn (giả mạo tin nhắn văn bản) không chỉ là một kiến thức nên có — mà là một kỹ năng sống còn để bảo vệ ví tiền và thông tin cá nhân của chính mình.
