Viêm mắt do tự miễn là nhóm bệnh nguy hiểm khi chính hệ miễn dịch – "hàng rào phòng vệ" – quay sang phá hủy các mô trong mắt. Dù mắt được xem là vùng miễn dịch đặc biệt, nhưng khi cơ chế này bị rối loạn, các đợt viêm tái phát có thể gây giảm thị lực vĩnh viễn.

Nghiên cứu gần đây cho thấy, viêm không đơn giản là phản ứng phụ, mà là nguyên nhân chính thúc đẩy bệnh tiến triển.

Các yếu tố như tế bào T (Th1, Th17), các chất trung gian gây viêm (IL-6, TNF-α, IFN-γ) đóng vai trò trung tâm trong việc "phá vỡ" hàng rào bảo vệ của mắt.

Viêm màng bồ đào: Viêm mãn tính dễ tái phát

Viêm màng bồ đào là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực ở người trẻ tuổi. Bệnh có thể đi kèm các bệnh toàn thân như Behçet, viêm cột sống dính khớp, sarcoidosis. Tổn thương kéo dài làm tăng nguy cơ dính mống mắt, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp.

Viêm củng mạc: Không chỉ là viêm bề mặt

Viêm củng mạc (scleritis) là thể nặng hơn của viêm kết mạc, với mức độ xâm lấn sâu và đau đớn. Bệnh liên quan chặt chẽ đến các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, viêm mạch máu. Mô bệnh học thường phát hiện các mảng viêm hạt, thậm chí hoại tử mô. Trong các trường hợp khó kiểm soát, thuốc sinh học như rituximab đang được sử dụng để ức chế từ gốc.

Bệnh võng mạc tự miễn: Mất thị lực âm thầm

Bệnh võng mạc tự miễn (AIR) thường khởi phát lặng lẽ với các triệu chứng như chớp sáng, mất thị trường dù mắt nhìn vẫn bình thường. Nguyên nhân là do kháng thể tự sinh tấn công protein trong tế bào cảm nhận ánh sáng. Việc chẩn đoán đòi hỏi kỹ thuật chuyên sâu như đo điện võng mạc (ERG) và xét nghiệm kháng thể đặc hiệu.

Ứng dụng sinh học và liệu pháp cá nhân hóa

Ngày càng nhiều bác sĩ sử dụng các chỉ số sinh học như IL-17, TNF-α trong dịch mắt hay huyết thanh để theo dõi và điều chỉnh phác đồ điều trị. Các kỹ thuật như phân tích dịch tiền phòng và xét nghiệm đa cytokine đang giúp "cá nhân hóa" điều trị cho từng người bệnh.

Thách thức trong điều trị ức chế miễn dịch

Dù các thuốc ức chế miễn dịch như corticoid, methotrexate hay cyclosporin giúp kiểm soát viêm hiệu quả, nhưng lại tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ. Xu hướng hiện nay là dùng thuốc sinh học đích (biologics) để giảm tác động toàn thân và tăng độ chính xác. Tuy nhiên, chi phí cao và theo dõi phức tạp vẫn là rào cản lớn.

Kết luận

Viêm mắt do tự miễn là bệnh lý nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Cách tiếp cận hiện đại kết hợp giữa hiểu biết về miễn dịch học, chẩn đoán hình ảnh và liệu pháp sinh học đang mở ra hy vọng kiểm soát bệnh hiệu quả hơn, bảo vệ thị lực người bệnh lâu dài.

Nếu bạn cần bản rút gọn hơn hoặc viết theo phong cách phổ thông đại chúng, mình có thể hỗ trợ thêm!