Có lẽ bạn nghĩ rằng bố cục đối xứng chỉ dành cho những bức ảnh kiến ​​trúc đồ sộ, chẳng hạn như hình ảnh các nhà thờ hay mặt tiền cung điện được căn chỉnh hoàn hảo ở chính giữa khung hình.

Nhưng đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Sự đối xứng thực sự tỏa sáng trong vô số khung cảnh đời thường mà ta thường lướt qua chẳng mảy may bận tâm; nó có thể biến một khung hình phẳng lì, tẻ nhạt thành một bố cục mang lại cảm giác cân đối và đầy chủ đích ngay lập tức.

Khi hình ảnh phản chiếu phát huy tác dụng

Cách đơn giản nhất để có được bức ảnh đẹp là tận dụng bất kỳ khung cảnh nào có bề mặt phản chiếu—chẳng hạn như mặt hồ tĩnh lặng, con đường ướt đẫm sau cơn mưa, hay thậm chí là sàn đá cẩm thạch sáng bóng trong trung tâm thương mại. Bạn chỉ cần đặt đường chân trời ngay chính giữa khung hình, và mặt nước sẽ phản chiếu lại bầu trời cùng các tòa nhà phía trên.

Có lần tôi chụp cảnh bình minh tại hồ Kawaguchiko ở Nhật Bản, với hình ảnh núi Phú Sĩ in bóng hoàn hảo trên mặt nước; chính sự đối xứng ấy đã tạo nên vẻ đẹp ấn tượng cho bức ảnh. Tôi không cần đến thiết bị cầu kỳ nào, chỉ đơn giản là máy ảnh gắn trên chân máy cùng sự kiên nhẫn chờ đợi cho đến khi gió lặng và mặt hồ trở nên phẳng lặng như gương.

Những đường nét do con người tạo ra mà bạn không thể bỏ qua

Hãy nghĩ đến các hành lang, cây cầu, đường hầm và cầu thang. Những cấu trúc này sở hữu các điểm tụ tự nhiên; khi bạn đứng ngay chính giữa và chụp dọc theo đường thẳng đó, các cạnh hội tụ sẽ tạo ra lực hút mạnh mẽ hướng về phía trung tâm.

Không gian bên trong bảo tàng Guggenheim ở New York, với lối đi dốc hình xoắn ốc, là một ví dụ điển hình. Khi đứng ở dưới nhìn lên, bạn sẽ thấy những vòng tròn đồng tâm xếp chồng lên nhau đầy đẹp mắt. Thủ pháp tương tự cũng có thể áp dụng tại một sân ga tàu điện ngầm đơn giản, miễn là các đường nét gọn gàng và không có chi tiết nào gây rối mắt ở phần rìa.

Những gương mặt và hình khối ưa chuộng bố cục trung tâm

Tính đối xứng không chỉ dành cho phong cảnh hay kiến ​​trúc. Ảnh chân dung cũng có thể áp dụng nguyên tắc này, đặc biệt là khi bạn muốn tạo ra vẻ trang trọng, uy nghiêm tựa như những bức tượng điêu khắc. Bằng cách đặt gương mặt chủ thể ngay trên trục giữa, sự cân đối của các đường nét sẽ mang lại cảm giác điềm tĩnh đầy uy quyền.

Tôi nhớ một bức chân dung của cố kiến ​​trúc sư Zaha Hadid; bà được chụp chính diện với mái tóc và cổ áo cân đối hoàn hảo, tạo nên vẻ vừa mạnh mẽ lại vừa điềm tĩnh. Bạn không cần phải có một gương mặt hoàn hảo, chỉ cần một người mẫu sẵn lòng hợp tác và một đôi tay thật vững. Ngay cả một bức ảnh cận cảnh bông hoa—chẳng hạn như hoa hướng dương với những cánh hoa tỏa đều—cũng sẽ rất đẹp nếu bạn đặt nó ngay chính giữa khung hình.

Khi sự đối xứng bị phá vỡ

Vấn đề nằm ở chỗ này: tính đối xứng rất cứng nhắc và không dung thứ cho những khiếm khuyết nhỏ. Một đường chân trời hơi nghiêng hay chủ thể bị lệch tâm sẽ trông giống như một lỗi sai hơn là một lựa chọn có chủ đích. Ngoài ra, mọi bức ảnh trong bộ sưu tập của bạn đều mang tính đối xứng thì sẽ rất dễ gây nhàm chán.

Tôi đã rút ra bài học này một cách đầy vất vả khi chụp ảnh đường phố ở Tokyo. Các vạch kẻ đường tại Shibuya vốn rất hỗn loạn và tràn đầy sức sống; việc cố gắng tạo ra sự đối xứng ở đó chỉ khiến khung hình trở nên cứng nhắc và thiếu hồn. Thay vào đó, nguồn năng lượng ấy đòi hỏi một bố cục năng động và lệch tâm. Vì vậy, hãy dành sự đối xứng cho những khung cảnh vốn đã ngăn nắp, trật tự, và để sự bất đối xứng thể hiện những khoảnh khắc đời thường đầy ngẫu hứng.

Cách tiếp cận tốt nhất là coi tính đối xứng như một công cụ, chứ không phải là toàn bộ bộ công cụ. Lần tới, khi đứng trước một hồ nước phản chiếu hoặc ở cuối một hành lang dài, hãy dừng lại và chụp một bức ảnh căn giữa. Sau đó, bước sang trái khoảng hai bước chân và chụp thêm một tấm nữa. Hãy so sánh chúng sau đó, và bạn sẽ bắt đầu nhận thấy rõ ràng khi nào thì bố cục đối xứng mang lại hiệu quả tốt nhất và khi nào thì không.