Chắc hẳn bạn đã từng thấy những tiêu đề như: "IPO bom tấn tăng vọt trong ngày đầu tiên!" hoặc "Cổ phiếu công nghệ mới nhất gặp trục trặc." Nghe có vẻ thú vị (hoặc rủi ro), nhưng điều gì thực sự xảy ra đằng sau hậu trường khi một công ty "niêm yết công khai"? Hãy cùng ngồi xuống và khám phá quy trình IPO cũng như ý nghĩa của nó đối với giá cổ phiếu mà bạn thấy đang nhấp nháy trên màn hình.
IPO thực chất là gì? Từ câu lạc bộ tư nhân đến thị trường đại chúng
Hãy hình dung một công ty tư nhân thành công như một câu lạc bộ độc quyền. Quyền sở hữu chỉ giới hạn ở những người sáng lập, những nhân viên đầu tiên và các nhà đầu tư mạo hiểm. Phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) là quá trình mở cửa câu lạc bộ đó cho công chúng lần đầu tiên.
Với sự hỗ trợ của các ngân hàng đầu tư hàng đầu (như Goldman Sachs hay Morgan Stanley), công ty phát hành thêm cổ phiếu mới. Sau đó, những cổ phiếu này được bán cho các nhà đầu tư tổ chức (như quỹ hưu trí) và đôi khi cả các nhà đầu tư cá nhân như chúng ta. Số tiền thu được sẽ được chuyển trực tiếp cho công ty để tài trợ cho sự tăng trưởng, trả nợ hoặc cho phép các nhà đầu tư ban đầu thu hồi một phần cổ phần của họ.
Giá IPO so với Giá mở cửa: Hai con số quan trọng nhất
Đây là điểm thú vị. Có hai mức giá quan trọng trong một đợt IPO:
1. Giá chào bán IPO: Giá này được ấn định vào đêm trước khi giao dịch bắt đầu. Các chuyên gia ngân hàng và giám đốc điều hành của công ty dành nhiều tuần để "đi giới thiệu", thuyết trình về công ty cho các nhà quản lý quỹ lớn để thăm dò sự quan tâm. Dựa trên nhu cầu này, họ sẽ ấn định giá cuối cùng. Đây là giá mà lô cổ phiếu lớn đầu tiên được bán cho các nhà đầu tư ban đầu.
2. Giá thị trường mở cửa: Đây là giá bạn thấy khi cổ phiếu bắt đầu giao dịch trên sàn giao dịch (như NASDAQ) vào sáng hôm sau. Nó được xác định bởi cung và cầu thuần túy từ tất cả người mua và người bán trên thị trường công khai.
Sự khác biệt giữa hai mức giá này tạo ra hiện tượng "tăng vọt" (hoặc giảm mạnh) sau IPO mà bạn thường đọc được.
Tại sao lại có sự "bùng nổ"? Tâm lý của một đợt IPO nóng bỏng
Khi một cổ phiếu mở cửa giao dịch ở mức giá cao hơn đáng kể so với giá IPO, đó là một tín hiệu phức tạp.
Một mặt, điều này cho thấy nhu cầu của công chúng đã vượt xa nguồn cung cổ phiếu. Đó là một chiến thắng về mặt quan hệ công chúng, tạo ra sự chú ý và thu hút sự quan tâm của dư luận. Tuy nhiên, một số chuyên gia lập luận rằng điều này có thể có nghĩa là công ty đã "bỏ lỡ cơ hội kiếm tiền". Nếu giá cổ phiếu mở cửa cao hơn 30%, công ty có thể đã huy động được thêm 30% vốn nếu giá chào bán cao hơn.
Giáo sư Jay Ritter, một chuyên gia hàng đầu về IPO tại Đại học Florida, viết: "Với tư cách là người đọc các tài liệu này, chúng ta đi đến kết luận rằng định giá thấp là một đặc điểm dai dẳng của thị trường IPO."
Mặt trái: Tại sao một số đợt IPO gặp khó khăn
Không phải tất cả các đợt ra mắt công chúng đều đáng ăn mừng. Một đợt IPO có thể thất bại nếu:
Điều kiện thị trường xấu đi: Thị trường chung giảm mạnh ngay trước khi niêm yết.
Định giá quá tham vọng: Công ty và các ngân hàng đánh giá quá cao nhu cầu.
Tâm lý thay đổi: Tâm lý nhà đầu tư giảm sút, không còn hứng thú với rủi ro hoặc một lĩnh vực cụ thể nào.
Giá cổ phiếu giảm sau IPO có thể khiến công ty khó huy động vốn hơn trong tương lai.
Điều này có ý nghĩa gì đối với bạn, nhà đầu tư cá nhân
Điều quan trọng là phải quản lý kỳ vọng. Vào thời điểm cổ phiếu được giao dịch trên ứng dụng môi giới của bạn, đợt tăng giá (hoặc giảm giá) ban đầu thường đã xảy ra rồi. Bạn đang mua trên thị trường thứ cấp—từ một nhà đầu tư khác, chứ không phải từ chính công ty.
Áp dụng vào các đợt IPO, bài học rút ra rất đơn giản: hãy tập trung ít hơn vào màn ra mắt và nhiều hơn vào các yếu tố cơ bản - sức mạnh của mô hình kinh doanh, con đường dẫn đến lợi nhuận, rủi ro cạnh tranh và định giá sau khi mọi việc ổn định.
Bảng giá giao dịch cuối cùng
Một đợt IPO đánh dấu một bước chuyển đổi lớn—một công ty đón nhận sự tăng trưởng, sự giám sát và sự biến động của thị trường chứng khoán. Sự kịch tính của giá ngày đầu tiên chỉ là màn mở đầu. Câu chuyện dài hạn của cổ phiếu sẽ được viết nên bởi hiệu suất hoạt động của công ty, chứ không phải bởi màn ra mắt.
Vì vậy, các nhà đầu tư, hãy theo dõi những tiêu đề IPO với con mắt hiểu biết. Hiểu được cơ chế đằng sau màn trình diễn này, và bạn sẽ trở thành một người tham gia thông minh hơn nhiều trong vở kịch không bao giờ kết thúc của thị trường.
