Nếu bạn từng tựa người vào lan can khi tham quan sở thú, có lẽ bạn đã bắt gặp một điều khá bất ngờ. Ngoài đám đông náo nhiệt và tiếng máy ảnh lách tách, đôi khi một vài loài vật lại “kết nối” với nhau theo cách vượt ngoài mọi dự đoán.

Một con sư tử nằm thư thái cạnh một con dê, một chú vẹt đậu sát bên một con rùa, hay một chú hươu cao cổ cúi thấp người như muốn âu yếm một người bạn nhỏ hơn—khung cảnh ấy khiến ta ngỡ như bước ra từ truyện thiếu nhi.

Thế nhưng, những tình bạn “khác loài” như vậy là có thật, và chúng đặt ra một câu hỏi rất thú vị: vì sao các loài động vật trong sở thú đôi khi lại hình thành mối gắn bó vượt qua ranh giới loài?

Vì sao tình bạn hình thành trong môi trường nuôi nhốt

Ngoài tự nhiên, quy luật sinh tồn chi phối mọi thứ. Kẻ săn mồi truy đuổi con mồi, và phần lớn các loài thường chỉ gắn bó với đồng loại của mình. Nhưng sở thú lại làm thay đổi “phép tính” đó. Thức ăn được cung cấp đều đặn, các loài săn mồi được tách riêng, và nhịp sinh hoạt hằng ngày trở nên ổn định, dễ đoán. Trong bối cảnh ấy, sự cấp bách của sinh tồn nhường chỗ cho những khả năng mới—sự bầu bạn, niềm vui chơi và óc tò mò.

Động vật vốn mang bản chất xã hội. Khi những cấu trúc bầy đàn quen thuộc không sẵn có, chúng có thể tìm kiếm sự kết nối vượt ra ngoài phạm vi loài của mình. Vì thế, không lạ khi một con báo gê-pa và một chú chó nhà có thể không chỉ cùng chung một không gian, mà còn hình thành một tình bạn dựa trên sự tin cậy và những trò chơi.

Những ví dụ về các mối gắn kết “khó tin”

Những tình bạn khác loài không phải lúc nào cũng xuất hiện, nhưng mỗi khi xảy ra, chúng thường khiến người ta vừa xúc động vừa tò mò, thậm chí trở thành câu chuyện được nhắc đến rộng rãi.

1. Mèo lớn và chó: Một số sở thú ghép đôi báo gê-pa với chó nhà. Vốn là loài dễ nhút nhát và hay căng thẳng, báo gê-pa có thể lấy lại sự tự tin nhờ tính cách ổn định và vui tươi của chó. Khách tham quan đôi khi thấy chúng đuổi nhau chơi hoặc nằm nghỉ sát cạnh nhau.

2. Chim và rùa: Có những chú vẹt thoải mái đậu trên mai của rùa cạn khổng lồ. Con rùa dường như không phiền lòng vì “hành khách miễn phí”, còn con chim thì có được một “bệ đậu” di động kèm theo bạn đồng hành.

3. Linh trưởng và các loài nhỏ hơn: Thỉnh thoảng, người ta bắt gặp khỉ chải lông cho dê hoặc hươu, hay chơi đùa cùng chúng trong các khu nuôi chung, tạo nên những mối gắn bó dường như mang lại lợi ích cho cả hai loài.

Những tương tác này không chỉ “đáng yêu” để ngắm mà chúng còn đem lại kích thích tinh thần và sự phong phú trong đời sống, góp phần giảm căng thẳng và hạn chế cảm giác buồn chán trong môi trường nuôi nhốt.

Khoa học nói gì về tình bạn khác loài

Các nhà nghiên cứu cho rằng những mối gắn kết như vậy thường xuất phát từ ba yếu tố chính: 1. Môi trường sống chung: Khi các loài sống gần nhau, chúng tự nhiên quen thuộc với sự hiện diện của nhau theo thời gian. 2. Tính cách bổ trợ: Một loài bạo dạn, hiếu kỳ có thể hợp với một bạn đồng hành điềm tĩnh, ổn định hơn, giúp cân bằng hành vi của nhau. 3. Nhu cầu cảm xúc: Động vật cũng trải qua căng thẳng và cô đơn. Có một “người bạn”—dù khác loài—vẫn có thể đem lại cảm giác an toàn và được an ủi. Giống như con người, đôi khi động vật tìm đến những mối quan hệ đáp ứng nhu cầu cảm xúc của mình, dù mối quan hệ ấy có thể trông “lạ lùng” trong mắt người ngoài.

Bài học dành cho chúng ta

Ta có thể học được gì từ hình ảnh sư tử và dê cùng chung sống yên bình? Nhiều hơn bạn tưởng. Những tình bạn này nhắc ta rằng sự kết nối không phải lúc nào cũng bị giới hạn bởi nhãn dán hay khuôn mẫu. Khác biệt—dù về kích thước, thói quen, hay “xuất thân”—không nhất thiết phải là rào cản.

Những sở thú khuyến khích sự bầu bạn khác loài một cách an toàn cũng giúp chúng ta hiểu thêm về tầm quan trọng của việc làm giàu đời sống xã hội cho động vật. Khi được tạo cơ hội để tương tác, vui chơi và có quyền lựa chọn, chất lượng sống của chúng sẽ được cải thiện rõ rệt. Đó cũng là lời nhắc rằng mọi mối quan hệ của con người hay động vật đều phát triển tốt hơn khi được nuôi dưỡng trong một môi trường nâng đỡ và lành mạnh.

Một suy ngẫm cuối cùng

Lần tới ghé thăm sở thú, hãy quan sát kỹ hơn. Ngoài những giờ cho ăn theo lịch và những khu nuôi quen thuộc, bạn có thể bắt gặp hai “người bạn” tưởng chừng chẳng liên quan lại ngồi cạnh nhau trong sự đồng hành lặng lẽ. Những tình bạn ấy không hề được sắp đặt—chúng nảy nở tự nhiên khi áp lực sinh tồn giảm xuống và sự tò mò lên tiếng.

Có điều gì đó thật lay động trong khoảnh khắc ấy. Nếu một chú vẹt có thể tìm thấy sự an yên trên lưng một con rùa, hay một con báo gê-pa có thể thả lỏng bên cạnh một chú chó, thì biết đâu chúng ta cũng có thể học cách vượt qua khác biệt để trân trọng sự kết nối ở những nơi không ngờ. Sau cùng, những tình bạn này không chỉ cho thấy sức bền bỉ của loài vật, mà còn phản chiếu một nhu cầu phổ quát: ai cũng cần được bầu bạn.