Bạn đã bao giờ cắn một miếng burger “chay” rồi giật mình nghĩ: “Sao lại giống thịt thật đến vậy?”

Nghe thì khó tin, nhưng nhờ những đổi mới trong khoa học thực phẩm và công nghệ, “thịt” làm từ thực vật đang dần thay đổi cách chúng ta nhìn về chuyện ăn uống.

Làn sóng thịt thực vật đã khiến ngành công nghiệp thực phẩm bùng nổ, mang đến một lựa chọn thay thế có thể mô phỏng hương vị, kết cấu và trải nghiệm như sản phẩm từ động vật, nhưng không đi kèm các nỗi lo về môi trường và đạo đức. Hãy cùng tìm hiểu vì sao thịt thực vật lại được ưa chuộng đến thế và liệu nó có thực sự “giống thịt thật” như lời đồn.

1. Khoa học đằng sau thịt thực vật

Cốt lõi của thịt thực vật là tham vọng tái tạo trải nghiệm ăn thịt thật bằng cách chỉ dùng nguyên liệu từ cây cối. Những thương hiệu tiên phong như Impossible Foods và Beyond Meat đã mở đường cho xu hướng này, khi tận dụng các nguồn thực vật như đậu nành, đậu Hà Lan và gạo để tạo ra sản phẩm thay thế có thể nấu chín, có vị, có độ dai và thậm chí “rỉ nước” như thịt truyền thống.

Bí quyết nằm ở việc sử dụng một loại protein có nguồn gốc thực vật gọi là leghemoglobin từ đậu nành (có trong sản phẩm của Impossible Foods), giúp tạo hiệu ứng “như thịt đang chảy nước”, cùng với nhiều thành phần khác được thiết kế để mô phỏng kết cấu và cảm giác khi nhai. Những cải tiến này không chỉ nhắm vào vị giác, mà còn tập trung vào trải nghiệm thị giác và cảm giác tổng thể khi ăn. Công nghệ được dùng để tái hiện cách vân mỡ phân bố và cấu trúc protein—những yếu tố khiến thịt thật trở nên hấp dẫn.

Dù thịt thực vật chưa thể thay thế trọn vẹn mọi trải nghiệm của người ăn thịt, mức độ tương đồng đã rất đáng kinh ngạc. Và khi công nghệ tiếp tục phát triển, khoảng cách giữa “thịt” từ thực vật và thịt từ động vật đang ngày càng thu hẹp.

2. Lựa chọn lành mạnh hơn, nhưng không hoàn hảo

Một trong những điểm hấp dẫn lớn của thịt thực vật là nó thường được quảng bá như một lựa chọn “tốt cho sức khỏe” hơn so với thịt truyền thống. Các sản phẩm này thường có hàm lượng chất béo bão hòa thấp hơn và không chứa cholesterol, vì vậy đặc biệt thu hút những người muốn giảm tiêu thụ thực phẩm có nguồn gốc động vật.

Bên cạnh đó, nhiều loại thịt thực vật còn được bổ sung các dưỡng chất như chất xơ, vitamin và khoáng chất—những thành phần vốn không xuất hiện trong thịt động vật. Với người ăn chay, thuần chay hoặc theo chế độ ăn linh hoạt, thịt thực vật là một lựa chọn thay thế vừa ngon miệng vừa có giá trị dinh dưỡng.

Tuy nhiên, dù có lợi thế ở một số khía cạnh, thịt thực vật không phải lúc nào cũng “sạch” hay ít chế biến. Một số sản phẩm có thể chứa nhiều natri, hương liệu tổng hợp và chất bảo quản. Vì vậy, người tiêu dùng nên đọc kỹ nhãn thành phần và cân nhắc xem sản phẩm thực vật đó có thực sự “tốt hơn” so với phiên bản thịt truyền thống hay không.

3. Tác động môi trường: Yếu tố thay đổi cuộc chơi

Ngoài lợi ích sức khỏe, một lý do thuyết phục khác khiến nhiều người chuyển sang thịt thực vật là tác động tích cực đến môi trường. Chăn nuôi truyền thống là một trong những nguồn đóng góp lớn vào biến đổi khí hậu, nạn phá rừng và ô nhiễm nguồn nước. Trong khi đó, sản xuất thịt thực vật thường có “dấu chân môi trường” thấp hơn đáng kể.

Ví dụ, việc trồng trọt để tạo ra các sản phẩm thay thế thịt đòi hỏi ít tài nguyên hơn rất nhiều. Điều này được minh họa rõ qua nghiên cứu của các nhà khoa học như Tiến sĩ Joseph Poore thuộc Đại học Oxford: phân tích quy mô lớn của ông cho thấy sản xuất thịt thực vật có thể dùng ít hơn tới 99% lượng nước và tạo ra ít hơn 93% lượng khí nhà kính so với sản xuất thịt. Những con số này cho thấy lựa chọn thực phẩm từ thực vật có thể là một cách đơn giản nhưng hiệu quả để giảm dấu chân carbon.

Khi nhận thức về biến đổi khí hậu và cạn kiệt tài nguyên ngày càng gia tăng, xu hướng ăn theo hướng thực vật cũng mạnh lên rõ rệt. Chính lợi ích môi trường của thịt thực vật đang giúp nhiều người đưa ra lựa chọn bền vững hơn—dù họ ăn thuần chay hay chỉ muốn giảm bớt lượng thịt trong khẩu phần.

4. Yếu tố hương vị: Có thật sự giống thịt?

Có lẽ câu hỏi quan trọng nhất là: Thịt thực vật có thực sự giống thịt thật không?

Câu trả lời ngắn gọn là: Có và không. Thịt thực vật gây ấn tượng mạnh vì mô phỏng khá sát mùi vị và kết cấu của thịt động vật, nhưng nó vẫn chưa hoàn toàn giống hệt. Với nhiều người, hương vị gần đến mức khó phân biệt—đặc biệt khi nướng trên vỉ hoặc làm theo kiểu burger.

Lấy ví dụ như sản phẩm burger “Impossible (Bất khả thi)”: phần miếng “thịt” ép dày, mọng nước và hiệu ứng “rỉ nước” đã giúp sản phẩm này được yêu thích rộng rãi, từ người ăn thịt đến người ăn chay. Tương tự, xúc xích và burger thực vật của thương hiệu Beyond Meat cũng nhận được nhiều lời khen về mùi vị và độ “đã miệng”, trở thành lựa chọn quen thuộc của những ai nhớ cảm giác ăn thịt.

Dẫu vậy, thịt thực vật vẫn còn không gian để cải thiện. Một số người có thể nhận ra khác biệt nhẹ về mùi hương hoặc cảm giác khi nhai, nhất là những ai đã quá quen với vị thịt thật. Nhưng nhìn chung, các sản phẩm này đang ngày càng tiến gần hơn tới trải nghiệm “như thịt thật” đúng với kỳ vọng.

5. Vì sao thịt thực vật ngày càng được ưa chuộng?

Sự bùng nổ của thịt thực vật là một phần của chuyển dịch lớn hơn trong cách chúng ta nhìn nhận thực phẩm và mối quan hệ với động vật. Ngày càng nhiều người theo đuổi chế độ ăn thiên về thực vật vì lo ngại sức khỏe, cân nhắc đạo đức và ý thức môi trường. Thịt thực vật mang đến một cách tiện lợi và ngon miệng để thưởng thức những món quen thuộc mà không phải đánh đổi giá trị hay cảm giác “đúng vị”.

Nhiều chuỗi lớn như Burger King và McDonald’s cũng nhanh chóng nhập cuộc, đưa các lựa chọn burger từ thực vật vào thực đơn để đáp ứng nhu cầu đang tăng. Các siêu thị cũng liên tục bổ sung sản phẩm thịt thực vật, giúp người tiêu dùng dễ dàng mua về nấu tại nhà

Với mức độ phổ biến rộng như vậy, có thể thấy thịt thực vật không chỉ là “mốt nhất thời”. Khi nhu cầu của người dùng tăng lên, thêm nhiều doanh nghiệp gia nhập thị trường và danh mục sản phẩm cũng ngày càng đa dạng.

6. Tương lai của thịt thực vật

Tương lai của thịt thực vật hứa hẹn rất lớn. Khi ngày càng nhiều công ty đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, thịt thực vật có khả năng sẽ rẻ hơn, ngon hơn và dễ tiếp cận hơn. Chúng ta cũng có thể chứng kiến nhiều lựa chọn thay thế cho các loại thịt khác như gà hay cá.

Về lâu dài, thịt thực vật có thể không chỉ dành cho người ăn chay hay thuần chay mà trở thành một lựa chọn phổ biến cho mọi chế độ ăn. Với sức hút ngày càng lớn cùng những lợi ích cho sức khỏe và hành tinh, thịt thực vật hoàn toàn có thể trở thành “gương mặt quen” trong tương lai ẩm thực.

Sự trỗi dậy của thịt thực vật không chỉ là một xu hướng; đó là cuộc cách mạng trong cách chúng ta nghĩ về thực phẩm, tính bền vững và sức khỏe. Dù bạn muốn giảm dấu chân carbon, cải thiện chế độ ăn hay đơn giản là thử một điều mới, thịt thực vật mang đến một giải pháp vừa ngon vừa sáng tạo. Dù hương vị và kết cấu vẫn còn chỗ để hoàn thiện, những tiến bộ hiện tại đã cho thấy chúng ta đã đi xa đến đâu và vẫn còn có thể đi xa hơn nữa. Nếu bạn chưa từng thử, có lẽ đã đến lúc nếm thử một lần!