Hóa đơn bảo hiểm ô tô đang tăng nhanh, nên nhiều tài xế ráo riết tìm cách cắt giảm chi phí.

Một trong những xu hướng lớn nhất hiện nay là bảo hiểm theo mức độ sử dụng, nơi các hãng hứa hẹn giảm phí nếu bạn đồng ý để họ theo dõi cách bạn lái xe, lái khi nào, và đôi khi cả “nhịp” di chuyển hằng ngày thông qua một thiết bị hoặc ứng dụng.

Trên lý thuyết, thỏa thuận nghe rất đơn giản: chứng minh bạn là người lái xe an toàn hơn thì trả ít tiền hơn. Nhưng trong thực tế, bạn cũng đang trao cho bên bảo hiểm một bức tranh chi tiết về hành trình thường nhật của mình và chính điểm “đổi chác” này khiến mọi thứ trở nên phức tạp.

Bảo hiểm theo mức độ sử dụng theo dõi những gì?

Bảo hiểm theo mức độ sử dụng (còn gọi là bảo hiểm telematics) dùng công nghệ để đo lường thói quen lái xe, thay vì chỉ dựa vào những yếu tố “đại khái” như tuổi tác, mã bưu chính hay mẫu xe. Dữ liệu có thể đến từ thiết bị cắm trực tiếp, hệ thống tích hợp sẵn trong xe, hoặc phổ biến nhất hiện nay là ứng dụng trên điện thoại.

Các hãng bảo hiểm thường theo dõi những hành vi như phanh gấp, tăng tốc đột ngột, ôm cua gắt và việc tương tác với điện thoại khi xe đang chạy. Một số chương trình còn bổ sung số kilomet đã đi, khung giờ lái xe, và các tuyến đường lặp lại để xây dựng hồ sơ rủi ro dựa trên tần suất bạn lái và điều kiện bạn thường gặp. Mục tiêu thì rất rõ ràng: đo rủi ro càng chính xác, phí bảo hiểm càng được “điều chỉnh sát” theo hành vi lái xe.

Vì sao tài xế tham gia?

Khi mức phí bảo hiểm trung bình tăng mạnh trong vài năm gần đây, người lái xe sẵn sàng thử gần như mọi thứ miễn là có thể giảm bớt hóa đơn. Các chương trình bảo hiểm theo mức độ sử dụng ngày càng được đưa ra ngay trong quá trình báo giá hoặc khi gia hạn, như một cách “dễ dàng” để bạn tự kiếm ưu đãi.

Nhiều xe đời mới vốn đã hỗ trợ hệ thống theo dõi thông qua tính năng tích hợp, khiến việc đăng ký trở nên đơn giản. Với xe đời cũ, không ít hãng dựa vào ứng dụng điện thoại: bạn đồng ý tham gia thì ứng dụng bắt đầu ghi nhận dữ liệu, đôi khi còn tặng giảm giá ngay từ đầu, trước khi điểm số dài hạn được tính đầy đủ.

Cảm giác khi dữ liệu bị theo dõi

Không phải ai cũng thoải mái với mức độ quan sát như vậy. Những người phản đối cho rằng việc ghi lại liên tục hành trình, tốc độ và tương tác điện thoại là quá xâm phạm, đặc biệt khi mục đích sử dụng dữ liệu về lâu dài không thật sự rõ ràng.

Một số tài xế cũng lo ngại về sự phát triển của cả một “hệ sinh thái” dịch vụ dữ liệu bên thứ ba, có thể xử lý hồ sơ lái xe thành các bản tóm tắt rủi ro chi tiết. Nhà nghiên cứu khoa học máy tính Rinku Dewri từng nhấn mạnh rằng phần lớn mọi người đang yêu cầu tính minh bạch cao hơn từ các bên cung cấp những chương trình này.

Mức tiết kiệm có thể đạt được

Các hãng bảo hiểm thường quảng cáo mức giảm “đẹp” lên tới 20%–30% nếu điểm theo dõi tốt. Nhưng thực tế thì rất khác nhau: lái êm, đi ít, ít chạy đêm thường được thưởng, còn đi nhiều, hay kẹt xe căng thẳng hoặc di chuyển vào giờ “rủi ro” có thể làm giảm hoặc thậm chí xóa sạch ưu đãi.

Vì vậy, nên nhìn chương trình như một đề nghị gồm hai phần: (1) cơ hội được giảm phí, và (2) cam kết bị đo lường liên tục. Ai vốn đã có thói quen lái ổn định có thể tiết kiệm đáng kể; ngược lại, có người thấy mức giảm khá khiêm tốn so với cảm giác bị theo dõi.

Đánh đổi quyền riêng tư

Mối lo lớn nhất nằm ở việc dữ liệu sẽ đi đâu sau khi rời khỏi xe hoặc điện thoại của bạn. Ở nhiều nơi, các hạn chế về việc lưu trữ, ghép nối với dữ liệu khác hoặc thậm chí bán cho doanh nghiệp khác vẫn còn khá lỏng lẻo.

Về lý thuyết, dấu vết di chuyển có thể được dùng cho nhiều mục đích hơn là tính giảm giá. Nếu thiếu các cơ chế bảo vệ chặt chẽ, thông tin bạn đi đâu, khi nào có thể trở thành “mỏ vàng” cho quảng cáo, môi giới dữ liệu hoặc các bên ngoài hợp đồng bảo hiểm. Trước khi tham gia, điều quan trọng là phải đọc kỹ chính sách quyền riêng tư, chứ không chỉ xem tờ rơi quảng cáo. Hãy tìm các chi tiết về thời gian lưu dữ liệu, đối tác chia sẻ và liệu dữ liệu có được dùng cho mục đích nào ngoài thẩm định rủi ro và bồi thường hay không.

Rủi ro tài chính

Bảo hiểm theo mức độ sử dụng thường được bán như con đường giảm phí, nhưng đôi khi lại có thể “đi ngược”. Đi nhiều, hay chạy đêm, hoặc chỉ vài tuần di chuyển áp lực khiến hệ thống ghi nhận phanh gấp liên tục… có thể làm bạn bị đánh giá rủi ro cao hơn. Một số hãng cam kết không tăng phí chỉ dựa trên dữ liệu theo dõi, nhưng cũng có hãng giữ quyền làm điều đó.

Và kể cả khi hãng của bạn thận trọng, dữ liệu chia sẻ với các công ty phân tích bên ngoài có thể ảnh hưởng đến báo giá bạn nhận được từ hãng khác sau này. Trong trường hợp tranh chấp tai nạn, mốc thời gian và chuỗi sự kiện ghi nhận từ hệ thống theo dõi cũng có thể trở thành một phần hồ sơ, được viện dẫn trong quá trình pháp lý. Vì thế, bạn càng cần hiểu rõ bằng văn bản: dữ liệu được lưu như thế nào và ai có quyền truy cập.

Ai có thể hưởng lợi?

Bảo hiểm theo mức độ sử dụng thường phù hợp nhất với những người:

- Đi tương đối ít kilomet mỗi năm.

- Hạn chế lái xe vào khung giờ khuya hoặc giai đoạn có rủi ro cao.

- Tự tin với thói quen lái êm, tập trung, ít xao nhãng.

- Sống ở nơi có cơ chế bảo vệ quyền riêng tư tốt.

Với nhóm này, cơ hội tiết kiệm có thể “đáng” hơn cảm giác bị theo dõi — họ được thưởng cho những thói quen vốn đã có. Ngược lại, người làm ca kíp, người đi làm xa, hoặc gia đình chia sẻ xe cho nhiều người lái có thể thấy chương trình phản ánh rủi ro một cách thiếu công bằng.

Những câu hỏi nên hỏi trước khi tham gia

Trước khi đăng ký, hãy hỏi hãng bảo hiểm:

- Việc tham gia có khi nào khiến phí của tôi tăng lên không?

- Cụ thể hệ thống thu thập những dữ liệu nào, và tần suất ra sao?

- Dữ liệu vị trí chỉ giới hạn trong các chuyến đi hay ứng dụng có quyền truy cập rộng hơn?

- Dữ liệu có được chia sẻ cho bên thứ ba không, và nhằm mục đích gì?

- Tôi có thể xem lại và yêu cầu chỉnh sửa nếu dữ liệu ghi sai không?

- Điều gì xảy ra với dữ liệu của tôi nếu tôi hủy hoặc đổi hãng?

Câu trả lời rõ ràng bằng văn bản sẽ giúp bạn cân đo “giá thật” của khoản giảm phí đó.

Kết luận

Bảo hiểm ô tô theo mức độ sử dụng đứng ở giao điểm giữa tiền bạc và quyền riêng tư. Nó có thể thưởng cho người lái an toàn, đi ít bằng mức phí thấp hơn, đồng thời giúp hãng bảo hiểm định giá rủi ro chính xác hơn. Nhưng đổi lại, nó cũng tạo ra một cuốn nhật ký chi tiết về cách bạn di chuyển trong thế giới này và hệ quả có thể vượt xa một kỳ gia hạn.

Quyết định khôn ngoan nhất là so sánh mức tiết kiệm dự kiến với các quy định dữ liệu của chương trình và chỉ “bật theo dõi” khi bạn thấy cả hai phía của thỏa thuận đều thật sự xứng đáng.