Hội chứng Eagle là một tình trạng hiếm gặp và thường bị bỏ sót trong nhiều năm. Triệu chứng có thể xuất hiện đột ngột rồi biến mất, sau đó quay lại với mức độ dữ dội hơn.

Một trong những biểu hiện gây ám ảnh nhất là cơn đau thần kinh sắc như dao ở vùng cổ và mặt. Vì cảm giác khó chịu này dễ bị nhầm với vấn đề răng miệng, đau nửa đầu hoặc rối loạn vùng họng, nên việc chẩn đoán thường bị trì hoãn.

Hiểu hội chứng Eagle hình thành như thế nào và vì sao nó tác động lên những đường dẫn thần kinh nhạy cảm sẽ giúp lý giải tính thất thường, khó lường và đôi khi rất “đáng sợ” của căn bệnh này.

Điều gì tạo nên hội chứng Eagle?

Hội chứng Eagle được mô tả lần đầu vào thế kỷ XX và có liên quan đến sự bất thường về độ dài hoặc vị trí của một cấu trúc mảnh nằm gần đáy hộp sọ. Cấu trúc này nằm sát các dây thần kinh quan trọng và các đường mạch máu phục vụ vùng mặt, hàm, lưỡi và phần trên của cổ. Khi nó dài hơn bình thường hoặc lệch hướng, các dây thần kinh lân cận có thể bị kích thích hoặc chèn ép.

Theo Cleveland Clinic, hội chứng Eagle xảy ra khi mỏm trâm bị kéo dài hoặc dây chằng trâm–móng bị cứng lại (vôi hóa), từ đó chèn vào các cấu trúc xung quanh và gây đau vùng đầu – cổ.

Vì sao cơn đau thần kinh xuất hiện đột ngột?

Cơn đau thần kinh trong hội chứng Eagle thường có tính chất nhói buốt, đâm chích hoặc như tia điện giật. Nó có thể khởi phát bất ngờ trong những hoạt động rất bình thường như nuốt, quay đầu, ngáp hoặc nói chuyện lâu. Những chuyển động này làm mô mềm vùng cổ dịch chuyển nhẹ, khiến các dây thần kinh nhạy cảm “chạm” vào cấu trúc bị kéo dài.

Các dây thần kinh thường bị ảnh hưởng gồm những dây liên quan đến cảm giác vùng mặt, cảm nhận vùng họng và vận động hàm. Khi bị kích thích, cơn đau có thể lan ra tai, vùng mặt dưới hoặc phần trên cổ. Một số người còn cảm thấy như có vật lạ hoặc áp lực trong cổ họng, dù không hề có sưng nề nhìn thấy được.

Các yếu tố góp phần và kiểu nguy cơ

Không phải ai có cấu trúc bị kéo dài cũng sẽ mắc hội chứng Eagle. Triệu chứng thường xuất hiện khi mô xung quanh kém linh hoạt hơn hoặc khi độ nhạy của thần kinh tăng lên. Những can thiệp trước đó ở vùng cổ, mô sẹo hình thành, hoặc tình trạng căng kéo lặp đi lặp lại có thể làm tăng nguy cơ vì khiến giải phẫu tại chỗ thay đổi.

Các biến đổi theo tuổi tác về độ đàn hồi mô cũng có thể góp phần. Theo thời gian, mô mềm nâng đỡ có thể “đệm” kém hơn, khiến cấu trúc kéo dài dễ tiếp xúc gần với dây thần kinh xung quanh. Tuy vậy, hội chứng Eagle không chỉ gặp ở người lớn tuổi. Người trẻ vẫn có thể xuất hiện triệu chứng nếu cấu trúc này có góc nghiêng quá sắc hoặc nằm bất thường, quá sát các đường đi của thần kinh.

Vì sao chẩn đoán khó?

Chẩn đoán đòi hỏi đánh giá cẩn thận vì các hình ảnh chụp thông thường có thể bỏ sót nếu không được chỉ định đúng mục tiêu. Nhiều người phải đi khám răng, làm xét nghiệm thần kinh hoặc kiểm tra xoang trước khi hội chứng Eagle được nghĩ đến. Chụp hình chuyên biệt vùng đầu – cổ, quan sát từ nhiều góc, sẽ giúp nhận diện sự bất thường về độ dài hoặc hướng của cấu trúc liên quan. Khi thăm khám, bác sĩ cũng có thể tái tạo cơn đau bằng cách ấn nhẹ vào một số vị trí nhất định trong họng hoặc dọc vùng cổ, từ đó củng cố chẩn đoán.

Hướng xử trí và điều trị

Điều trị phụ thuộc vào mức độ triệu chứng. Các lựa chọn bảo tồn có thể bao gồm vật lý trị liệu có mục tiêu, chỉnh tư thế và dùng thuốc nhằm làm dịu độ nhạy của dây thần kinh. Những cách này tập trung vào giảm kích thích, thay vì can thiệp trực tiếp vào cấu trúc giải phẫu. Nếu triệu chứng vẫn nặng hoặc gây suy giảm đáng kể chất lượng sống, có thể cân nhắc phẫu thuật rút ngắn cấu trúc bị kéo dài. Mục tiêu là giảm tiếp xúc lên dây thần kinh và giúp việc vận động trở nên thoải mái hơn.

Hội chứng Eagle là một nguyên nhân hiếm nhưng đáng lưu ý của những cơn đau thần kinh xuất hiện đột ngột ở vùng cổ và mặt. Với hướng xử trí phù hợp, nhiều người có thể giảm đau rõ rệt và cải thiện chất lượng cuộc sống.