Bạn đã bao giờ rơi vào tình huống phải đối mặt với một kẻ thù mà mình không thể chống lại cũng chẳng thể chạy trốn — một mối nguy hiểm quyết tâm hạ gục bạn?

Khi đó, bạn sẽ làm gì? Liệu bạn có sẵn sàng chiến đấu đến hơi thở cuối cùng để giữ lấy phẩm giá của mình không? Với nhiều loài động vật, vẫn còn một lựa chọn khác — giả chết.

Giả chết không chỉ là một mẹo sinh tồn; với một số loài, đó là chiến lược cứu mạng có thể quyết định ranh giới giữa sống và chết. Hãy cùng khám phá cách những sinh vật này thực hiện “màn kịch” ấy và tận dụng nó để tồn tại trong tự nhiên khắc nghiệt.

Giả chết là cách khiến kẻ săn mồi phải khiếp sợ và ghê tởm

Hãy tưởng tượng bạn bất ngờ đối mặt với một con gấu xám khổng lồ trong rừng. Chắc chắn bạn không thể chạy nhanh hơn nó, vậy bạn còn lựa chọn nào khác? Có người khuyên rằng hãy nằm xuống, nhắm mắt lại và giả vờ đã chết. Dù cách này không hiệu quả với mọi loài săn mồi, nhưng trong nhiều trường hợp, nó lại đáng ngạc nhiên. Gấu vốn là loài ăn xác thối, vì vậy nếu trước mặt chúng là một “cái xác” dù chỉ là giả mà chúng có thể nhanh chóng mất hứng thú. Tuy nhiên, một số kẻ săn mồi khó tính sẽ không chạm vào con mồi nếu nó không còn tươi, và đó là lúc màn giả chết cần phải đủ thuyết phục.

Tại Bắc Mỹ, một loài đã đạt đến trình độ “bậc thầy” trong nghệ thuật giả chết chính là chồn túi. Dù không chạy nhanh, nhưng khi bị đe dọa, loài này sẽ rơi vào trạng thái gần như chết lâm sàng. Nó nằm ngửa, nhắm mắt, há miệng, thè lưỡi, cơ thể co giật nhẹ như thể sắp tắt thở.

Điểm đáng sợ nhất nằm ở chỗ: chồn túi sẽ tiết ra một chất lỏng màu vàng nhạt, có mùi hôi nồng giống hệt xác thối. Mùi này đủ khiến những kẻ săn mồi như gấu, sói hay sư tử núi phải quay lưng bỏ đi, vì “con mồi” đó trông quá nguy hiểm để ăn.

Những loài động vật khác cũng thành thạo nghệ thuật giả chết

Không chỉ có chồn túi, một số loài khác như rắn mũi lợn cũng rất giỏi giả chết khi bị đe dọa. Ban đầu, chúng sẽ phồng cổ và phát ra tiếng rít lớn để dọa đối phương. Nếu cách đó không hiệu quả, chúng lập tức chuyển sang chiến thuật giả chết: nằm ngửa, há miệng, đôi khi còn thải chất bẩn ra ngoài.

Điều thú vị là ngay cả khi bạn lật chúng lại, chúng vẫn sẽ theo phản xạ lăn về tư thế “xác chết”, khiến việc xử lý trở nên vô cùng khó khăn.

Tuy nhiên, chiến thuật này cũng có mặt trái. Đôi khi, nó hiệu quả đến mức con vật… quên mất phải “sống lại”. Chẳng hạn, khi bị xe cộ làm hoảng sợ, chúng có thể giả chết ngay giữa đường và không kịp thoát thân, dẫn đến kết cục đáng tiếc.

Giả chết rất phổ biến ở côn trùng và động vật chân đốt

Chiến lược giả chết không chỉ giới hạn ở động vật có vú hay bò sát. Nhiều loài côn trùng, nhện và động vật chân đốt cũng sử dụng cách này để tránh bị ăn thịt. Một số loài bọ cánh cứng và nhện sẽ bất động hoàn toàn khi cảm nhận nguy hiểm, đôi khi kéo dài trong vài giây hoặc lâu hơn.

Cơ thể chúng căng cứng, không hề cử động dù vẫn còn sống. Khi mối đe dọa qua đi, chúng lập tức quay lại hoạt động bình thường. Tuy nhiên, có thể phân biệt giả chết và chết thật: côn trùng thực sự chết thường có chân và râu mềm rũ, trong khi khi giả chết, các chi của chúng vẫn cứng đờ.

Sinh tồn vô hình: khi giả chết kết hợp với ngụy trang

Một số loài côn trùng còn đưa chiến thuật giả chết lên một tầm cao mới bằng cách kết hợp với ngụy trang. Ví dụ, bọ que có hình dạng giống hệt một cành cây. Khi phát hiện nguy hiểm, chúng đứng yên hoàn toàn, khiến kẻ săn mồi như chim gần như không thể nhận ra.

Tương tự, một số loài bọ và rệp cây sẽ thả mình rơi xuống đất và cuộn tròn khi cảm nhận rung động, đặc biệt để tránh những kẻ săn mồi trên không như chim hoặc ong bắp cày.

Cá và chiến thuật giả chết: tuyệt chiêu sinh tồn tối thượng

Cá cũng là nhóm động vật đôi khi giả chết, nhưng mục đích của chúng không phải lúc nào cũng là tránh kẻ thù. Một số loài, chẳng hạn cá hổ vàng, sử dụng chiến thuật “cá chết” để săn mồi. Chúng nằm bất động dưới đáy nước, trông như một xác cá vô hồn. Khi những con cá nhỏ tiến lại gần, nghĩ rằng đó là miếng ăn dễ dàng, “xác chết” lập tức sống dậy và tấn công.

Tuy nhiên, không phải lúc nào cá trông giống chết cũng là đang giả chết. Những loài như cá trê bơi ngửa thường xuyên bơi với bụng hướng lên trên, tạo ảo giác rằng chúng đã chết, nhưng thực chất đó chỉ là thói quen bơi bình thường.

Giả chết do căng thẳng ở các loài chim săn mồi

Một số loài chim săn mồi như cú mèo hay chim ưng có thể đứng bất động hoàn toàn khi bị hoảng sợ hoặc rơi vào tình huống nguy hiểm. Phản ứng này thường không phải là quyết định có ý thức, mà là hệ quả của trạng thái căng thẳng tột độ. Đây là một cơ chế sinh tồn kích hoạt khi nỗi sợ khiến cơ thể chúng “đóng băng”. Tuy nhiên, nếu trạng thái này kéo dài, nó có thể trở nên nguy hiểm. Một số con chim có thể kiệt sức, thậm chí tử vong vì không chịu nổi mức độ căng thẳng mà chúng đang trải qua.

Giả chết không chỉ là một trò đánh lừa

Từ động vật có vú, côn trùng cho đến cá, rất nhiều loài đã học cách sử dụng chiến thuật giả chết để tránh kẻ săn mồi và bảo toàn mạng sống. Hành vi đầy thú vị này không chỉ cho thấy sự thông minh của tự nhiên, mà còn phản ánh khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của các loài sinh vật trước môi trường khắc nghiệt.

Dù mang lại hiệu quả lớn, chiến thuật này cũng đòi hỏi sự cân bằng tinh tế — giả chết quá lâu hoặc không đúng lúc có thể dẫn đến những hậu quả không mong muốn, như chính nhiều loài đã phải trả giá. Vì vậy, lần tới nếu bạn bắt gặp một con vật trông như đã chết trong tự nhiên, hãy nhớ rằng đó rất có thể là một khoảnh khắc sinh tử, nơi sự sống đang được bảo vệ bằng một màn kịch hoàn hảo.