Chúng ta đều từng nghe rằng tắc kè hoa có thể đổi màu để hòa lẫn với môi trường xung quanh. Nghe có vẻ như một khả năng hoàn hảo để trốn tránh kẻ săn mồi hoặc lén tiếp cận con mồi, đúng không?

Điều đó đúng, nhưng chỉ là một phần của sự thật. Trên thực tế, các nghiên cứu gần đây cho thấy việc ngụy trang không phải là lý do chính khiến tắc kè hoa thay đổi màu sắc. Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về khả năng đặc biệt và đầy thú vị này.

Đổi màu không chỉ để ngụy trang

Đúng là tắc kè hoa có thể thay đổi màu sắc để ẩn mình trước kẻ thù hoặc tăng hiệu quả săn mồi, nhưng mục đích của khả năng này không chỉ dừng lại ở việc hòa vào môi trường. Thực chất, đổi màu còn là một hình thức giao tiếp thầm lặng. Tắc kè hoa sử dụng màu sắc cơ thể để thể hiện cảm xúc và truyền đạt thông điệp với đồng loại, đặc biệt trong các tình huống xã hội. Chẳng hạn, khi cảm thấy tức giận hoặc bị đe dọa, màu sắc của chúng trở nên đậm hơn, tối hơn hoặc rực rỡ hơn. Ngược lại, khi thư giãn và bình tĩnh, màu da của chúng sẽ nhạt và dịu hơn. Điều này có thể quan sát rõ ở loài tắc kè mào: bình thường chúng có màu xanh lục, nhưng khi căng thẳng hoặc gặp nguy hiểm, cơ thể sẽ chuyển sang màu sáng mạnh với các đốm sẫm màu nổi bật.

Thu hút bạn tình

Ít ai ngờ rằng một trong những lý do quan trọng nhất khiến tắc kè hoa đổi màu chính là để tìm bạn tình. Con đực thường phô bày những màu sắc rực rỡ nhất để chứng minh sức khỏe và sự hấp dẫn của mình. Những gam màu nổi bật này là tín hiệu gửi đến con cái rằng chúng khỏe mạnh, sung sức và sẵn sàng sinh sản. Khi một con đực chạm trán đối thủ cùng giới, nó thường làm sẫm màu cơ thể như một lời cảnh báo yêu cầu đối phương rút lui. Điều thú vị là màu đầu của con đực càng tối thì khả năng chiến thắng trong cuộc cạnh tranh giành con cái càng cao.

Tắc kè hoa cái thì sao?

Tắc kè hoa cái cũng thay đổi màu sắc, nhưng không rực rỡ và phô trương như con đực. Thay vào đó, sự thay đổi màu của chúng chủ yếu phản ánh tình trạng sinh lý và sức khỏe. Ví dụ, tắc kè mào cái sẽ xuất hiện các mảng màu vàng tươi hoặc nâu ở hai bên thân khi đang trong thời kỳ động dục. Sau khi giao phối, làn da của chúng có thể chuyển sang màu xám đậm, pha các họa tiết xanh lục và vàng. Những thay đổi tinh tế này giúp truyền đạt thông tin quan trọng về trạng thái sinh sản và thể chất của con cái.

Khoa học phía sau khả năng đổi màu

Sau khi hiểu được lý do vì sao tắc kè hoa đổi màu, hãy cùng khám phá cơ chế khoa học đằng sau hiện tượng này. Trái với quan niệm cũ cho rằng chúng có nhiều lớp sắc tố khác nhau, khả năng đổi màu của tắc kè hoa thực chất đến từ các tế bào chuyên biệt gọi là tế bào phản quang. Bên trong những tế bào này chứa các tinh thể nano siêu nhỏ, có khả năng phản xạ các bước sóng ánh sáng khác nhau. Bằng cách điều chỉnh cách sắp xếp của các tinh thể này, tắc kè hoa có thể thay đổi màu sắc mà cơ thể phản chiếu ra ngoài. Khi tắc kè hoa ở trạng thái bình tĩnh, các tinh thể nano xếp chặt vào nhau, phản xạ ánh sáng xanh lam; ánh sáng này kết hợp với sắc tố vàng trên da tạo thành màu xanh lục quen thuộc. Khi bị căng thẳng hoặc kích động, các tinh thể giãn ra, phản xạ những bước sóng dài hơn như đỏ, lục hoặc tím, từ đó tạo nên sự đa dạng màu sắc và hoa văn trên da.

Không chỉ tắc kè hoa mới đổi màu

Dù tắc kè hoa nổi tiếng nhất với khả năng đổi màu, chúng không phải là loài duy nhất sở hữu kỹ năng đặc biệt này. Nhiều loài động vật khác như mực nang, bạch tuộc hay một số loài cá cũng có thể thay đổi ngoại hình để giao tiếp hoặc tự bảo vệ khỏi kẻ săn mồi. Tuy vậy, tắc kè hoa vẫn được xem là bậc thầy trong việc sử dụng màu sắc như một công cụ đa năng. Thật đáng kinh ngạc khi khả năng đổi màu của chúng không chỉ phục vụ cho sự sống còn, mà còn là cách để thể hiện cảm xúc và thu hút bạn tình. Lần tới khi bạn nhìn thấy một con tắc kè hoa, hãy nhớ rằng nó không chỉ đang ẩn mình — nó đang “trò chuyện” mà không cần phát ra bất kỳ âm thanh nào. Thiên nhiên quả thực đã ban tặng cho các loài sinh vật những khả năng độc đáo và đầy tinh tế, khiến chúng ta không khỏi tò mò và thán phục.