Bạn đã bao giờ nghe con mình nói hoặc làm điều gì đó và chợt nghĩ: “Sao giống mình thế?”

Dù là cách con đối xử với người khác, cách con giải quyết vấn đề hay quan niệm đúng – sai, rất nhiều điều bắt nguồn từ những giá trị mà chúng ta truyền lại trong gia đình, đôi khi một cách vô thức.

Vậy câu hỏi lớn đặt ra là: làm thế nào để cha mẹ truyền đạt những giá trị mình trân trọng cho con, không phải bằng những quy tắc cứng nhắc hay bài giảng dài dòng, mà một cách tự nhiên, tinh tế trong đời sống hằng ngày? Hãy cùng tìm hiểu.

Chúng ta làm gương bằng chính hành động

Cách mạnh mẽ và hiệu quả nhất để truyền giá trị cho con chính là thông qua hành vi của chúng ta. Trẻ có thể không luôn lắng nghe lời nói, nhưng các em luôn quan sát cách người lớn hành xử.

Chẳng hạn, nếu chúng ta dạy con phải trung thực nhưng lại nói dối qua điện thoại, con sẽ nhận ra sự mâu thuẫn đó. Nếu chúng ta nhấn mạnh tầm quan trọng của lòng tử tế nhưng lại thường xuyên nói năng gay gắt với người khác, con cũng sẽ ghi nhớ điều ấy. Vì vậy, những hành động thường ngày có sức ảnh hưởng lớn hơn bất kỳ bài học nào.

Tin vui là từng cử chỉ nhỏ như nói lời cảm ơn, giúp đỡ hàng xóm hay thừa nhận khi mình sai đều trở thành những minh chứng sống động cho các giá trị mà chúng ta muốn con học theo.

Những cuộc trò chuyện đời thường rất quan trọng

Chúng ta không cần những buổi “lên lớp” chính thức để nói về giá trị sống. Đôi khi, những cuộc trò chuyện ngắn trong sinh hoạt hằng ngày lại tạo tác động sâu sắc nhất.

Khi thấy ai đó giúp một người lớn tuổi sang đường, ta có thể nhẹ nhàng nhắc đến: “Họ thật chu đáo”. Hoặc khi con gặp chuyện không công bằng ở trường, ta hỏi: “Điều đó khiến con cảm thấy thế nào?” Những trao đổi giản dị này giúp trẻ hiểu và suy ngẫm về lòng tốt, sự công bằng và trách nhiệm theo cách gần gũi, thực tế.

Thói quen gia đình nuôi dưỡng nhân cách

Những nếp sinh hoạt trong gia đình phản ánh rõ các giá trị mà chúng ta đề cao. Việc cùng ăn bữa cơm, phân chia việc nhà hay dành thời gian không sử dụng thiết bị điện tử để trò chuyện đều giúp trẻ hiểu về sự gắn kết, tôn trọng và tinh thần hợp tác.

Ngay cả cách chúng ta xử lý sai sót trong gia đình cũng rất quan trọng. Khi đối diện lỗi lầm bằng sự bình tĩnh và cùng nhau thảo luận, trẻ học được cách giải quyết vấn đề và kiểm soát cảm xúc. Khi được khuyến khích thử lại thay vì bị trách phạt vì thất bại, trẻ hiểu rằng kiên trì là một giá trị đáng quý.

Kể chuyện để gieo mầm giá trị

Những câu chuyện thời thơ ấu từng theo ta suốt nhiều năm chính là minh chứng cho sức mạnh của việc kể chuyện. Đây là một cách hiệu quả để gieo giá trị sống vào tâm hồn trẻ.

Dù là chia sẻ kỷ niệm thời nhỏ của cha mẹ, đọc sách ý nghĩa hay cùng xem những bộ phim giàu thông điệp, câu chuyện giúp trẻ suy nghĩ sâu sắc về đúng – sai một cách tự nhiên. Trẻ học từ lựa chọn của nhân vật và từ cách chúng ta cùng nhau trò chuyện sau mỗi câu chuyện.

Cho trẻ cơ hội tự lựa chọn

Để con thực sự hiểu giá trị sống, chúng ta cần cho con không gian để tự đưa ra quyết định, dù chỉ là những lựa chọn nhỏ.

Cha mẹ có thể định hướng, nhưng việc để con tự quyết – chẳng hạn cách ứng xử với một người bạn không tử tế hay việc trả lại món đồ nhặt được – giúp con có cơ hội thực hành giá trị trong đời thực. Sau đó, ta có thể cùng con nhìn lại: “Con thấy thế nào?” hay “Lần sau con có làm khác đi không?”

Điều này giúp trẻ hình thành “la bàn đạo đức” bên trong, thay vì chỉ làm theo chỉ dẫn.

Thành thật về chính quá trình học hỏi của mình

Trẻ không cần cha mẹ hoàn hảo. Khi chúng ta thừa nhận sai lầm và cho con thấy cách mình đang học hỏi, đó là một bài học vô cùng giá trị.

Nếu chúng ta nóng giận rồi xin lỗi sau đó, con hiểu rằng mắc lỗi là điều bình thường và quan trọng là biết sửa sai. Khi cha mẹ chia sẻ rằng mình đang cố gắng kiên nhẫn hơn hay cởi mở hơn, điều đó khuyến khích trẻ cùng trưởng thành.

Khen ngợi quá trình, không chỉ kết quả

Thay vì chỉ khen điểm số hay chiến thắng, hãy chú ý đến nỗ lực, sự tử tế, trung thực hay sáng tạo của con trên hành trình đạt được kết quả đó.

Những lời như “Bố mẹ rất tự hào vì con đã giúp bạn hôm nay” hay “Con đã cố gắng đến cùng dù rất khó” giúp trẻ ghi nhớ những giá trị sâu sắc hơn cả thành tích. Kiểu khen ngợi này nuôi dưỡng tư duy rằng làm điều đúng đắn tự thân đã là phần thưởng, chứ không chỉ để làm hài lòng người khác.

Suy ngẫm cuối cùng: Tất cả chúng ta đều đang lớn lên

Việc truyền giá trị cho con không nằm ở những bài diễn thuyết lớn lao, mà ở những khoảnh khắc nhỏ mỗi ngày, nơi hành động và lời nói của chúng ta âm thầm dẫn dắt con.

Điều tuyệt vời là chúng ta không cần phải hoàn hảo. Chỉ cần luôn tỉnh thức, sẵn sàng học hỏi và cởi mở với con, những giá trị mà chúng ta trân trọng sẽ dần bén rễ và phát triển.

Vậy còn bạn thì sao? Giá trị nào bạn hy vọng con mình sẽ học được từ bạn? Hãy cùng suy nghĩ và chia sẻ, để chúng ta cùng nhau trưởng thành – từ những điều nhỏ bé mỗi ngày.