Chúng ta đều mong con mình lớn lên hạnh phúc, tự tin và vững vàng về mặt cảm xúc. Nhưng bên cạnh điểm số, giấc ngủ hay bữa ăn đủ chất, vẫn còn một điều sâu sắc hơn nhiều: nhu cầu cảm xúc của trẻ.

Vậy làm thế nào để cha mẹ thực sự đồng hành và nâng đỡ thế giới cảm xúc của con trong đời sống hằng ngày? Điều đó không đòi hỏi sự hoàn hảo, mà cần sự hiện diện, thấu hiểu và tinh tế trong việc cảm nhận những gì con đang trải qua.

Hãy cùng đi qua những cách quan trọng giúp đáp ứng nhu cầu cảm xúc của trẻ – từng khoảnh khắc một.

An toàn cảm xúc bắt đầu từ gia đình

Một trong những nhu cầu cảm xúc cơ bản nhất của trẻ là được cảm thấy an toàn khi bày tỏ bản thân – không sợ bị phán xét hay gạt đi. Điều đó có nghĩa là khi con tìm đến cha mẹ với những lo lắng, thắc mắc hay thậm chí là những suy nghĩ ngây ngô, chúng ta không vội sửa sai hay cười cợt. Thay vào đó, hãy lắng nghe bằng sự kiên nhẫn, nhìn vào mắt con và phản hồi nhẹ nhàng: “Bố/mẹ rất vui vì con đã nói điều đó” hoặc “Chắc hẳn lúc đó con đã thấy rất khó chịu”. Khi gia đình trở thành không gian an toàn như vậy, trẻ sẽ học được rằng cảm xúc của mình có giá trị và cha mẹ là người con có thể tin tưởng tuyệt đối.

Sự chú ý của cha mẹ là món quà vô giá

Trong nhịp sống bận rộn ngày nay, chúng ta dễ vừa lướt điện thoại vừa gật đầu nghe con nói, hoặc vừa làm việc nhà vừa trả lời cho xong. Nhưng với trẻ, sự chú ý trọn vẹn của cha mẹ chính là thông điệp rõ ràng nhất rằng: “Con rất quan trọng”.

Cha mẹ không cần dành toàn bộ thời gian cho con. Chỉ cần 10 phút mỗi ngày với sự tập trung hoàn toàn – ngồi cùng con, trò chuyện, chơi đùa hoặc lắng nghe – cũng đủ tạo nên cảm giác được yêu thương và an toàn. Chính những khoảnh khắc nhỏ ấy nói với trẻ rằng: “Con có vị trí đặc biệt trong lòng bố mẹ”.

Thấu hiểu trước khi tìm cách giải quyết

Khi con khóc, than phiền hay nổi giận, phản xạ tự nhiên của người lớn thường là tìm cách “giải quyết vấn đề”. Nhưng rất nhiều lúc, điều trẻ cần nhất lại là được thấu hiểu trước tiên.

Ví dụ, khi con nói: “Con ghét đi học”, thay vì vội vàng đáp: “Đi học là quan trọng, đừng nói thế”, cha mẹ có thể dừng lại và hỏi: “Gần đây ở trường có chuyện gì khiến con khó chịu không?”. Khi cảm xúc của trẻ được công nhận – dù ta không đồng ý với mọi suy nghĩ – con sẽ cảm thấy mình được lắng nghe và tôn trọng.

Sự công nhận cảm xúc này xây dựng niềm tin và giúp trẻ học cách xử lý cảm xúc một cách lành mạnh.

Sự nhất quán tạo nên cảm giác an tâm

Trẻ phát triển tốt nhất khi thế giới cảm xúc của các em mang tính ổn định và dễ đoán. Điều đó thể hiện qua việc duy trì nếp sinh hoạt, giữ lời hứa và phản ứng với con bằng thái độ bình tĩnh, yêu thương – ngay cả khi con mắc lỗi.

Nếu quy tắc thay đổi liên tục, người lớn dễ nổi giận vì những chuyện nhỏ hoặc phản ứng thất thường, trẻ sẽ cảm thấy lo lắng và bất an. Ngược lại, khi cha mẹ nhất quán trong cách cư xử và điều chỉnh cảm xúc, trẻ sẽ có điểm tựa vững vàng. Sự ổn định ấy chính là một dạng nâng đỡ cảm xúc thầm lặng nhưng vô cùng mạnh mẽ.

Hãy nói về cảm xúc – thường xuyên

Vốn từ vựng cảm xúc của trẻ không tự nhiên mà có. Trẻ cần được giúp gọi tên và hiểu những gì mình đang cảm nhận. Vì vậy, hãy nói về cảm xúc một cách tự nhiên như khi nói về bữa ăn hay thời tiết.

Khi thấy con buồn, cha mẹ có thể nói: “Có vẻ con đang hơi bực bội, con muốn kể cho bố/mẹ nghe không?”. Sau một khoảnh khắc vui vẻ, ta có thể phản ánh lại: “Lúc nãy con trông rất tự hào về bản thân”. Điều này giúp trẻ kết nối cảm xúc với ngôn từ, từ đó phát triển trí tuệ cảm xúc và hiểu rằng việc nói ra cảm xúc là điều hoàn toàn bình thường.

Khích lệ vượt xa lời khen

Nói “Giỏi lắm!” là tốt, nhưng còn ý nghĩa hơn khi cha mẹ ghi nhận nỗ lực, cảm xúc và sự trưởng thành bên trong của con. Thay vì chỉ khen khi con chiến thắng, ta có thể nói: “Con đã cố gắng đến cùng dù rất khó – bố/mẹ tự hào về sự dũng cảm của con”. Khi con thể hiện lòng tốt: “Con đã rất chu đáo khi giúp bạn”.

Những lời khích lệ như vậy chạm đến chiều sâu cảm xúc, gửi đi thông điệp: “Bố/mẹ nhìn thấy con người con, không chỉ là kết quả con đạt được”.

Suy ngẫm cuối cùng: Nuôi dưỡng những đứa trẻ vững vàng cảm xúc

Nhu cầu cảm xúc của trẻ không ồn ào hay dễ nhận ra – chúng ẩn trong những hành động và lời nói nhỏ bé hằng ngày. Nhưng khi cha mẹ đáp lại bằng sự quan tâm và ý thức, ta trao cho con món quà vô giá: khả năng hiểu chính mình, tin tưởng người khác và đối diện cuộc sống với sự tự tin.

Vậy hãy thử nghĩ xem: trong tuần này, chúng ta có thể thay đổi một điều nhỏ nào để con cảm nhận rõ hơn rằng cảm xúc của mình được nhìn thấy và lắng nghe? Hãy trở thành điểm tựa an toàn mà con luôn có thể quay về. Nuôi dưỡng những đứa trẻ không chỉ được yêu thương, mà biết chắc rằng mình được yêu thương – từ tận sâu bên trong.