Cô ấy chỉ vào bức tranh treo trên tường nhà tôi và nói: “Dễ thương đấy. Rất… kiểu thương mại.” Rồi là khoảng lặng—loại khoảng lặng khiến người nghe phải bối rối. Đó chỉ là một bức tranh trừu tượng đơn giản tôi mua với giá 40 đô.

Tôi thích màu sắc của nó. Nó khiến căn phòng trở nên yên bình. Nhưng rõ ràng, trong mắt ai đó, nó không phải “nghệ thuật thật sự”.

Có lẽ bạn cũng từng chứng kiến cảnh tương tự—khi người ta xem nhẹ lựa chọn nghệ thuật của người khác vì rẻ, vô hồn hay “kém sang”. Nhưng câu hỏi thực sự là: từ khi nào chúng ta bắt đầu độc quyền phán xét điều gì xứng đáng để treo trên tường?

Ai quyết định thứ gì là “trang trí” và thứ gì là “nghệ thuật”?

Bước vào bất kỳ cửa hàng đồ gia dụng nào, bạn sẽ thấy vô số tranh phong cảnh, tranh hoa hay tranh trừu tượng in hàng loạt được dán nhãn “trang trí tường”. Phần lớn mọi người không gọi chúng là nghệ thuật—họ cho rằng chúng an toàn, nhạt nhẽo hoặc quá phổ thông. Nhưng tại sao lại như vậy?

Một phần đến từ cách chúng ta được dạy để phân cấp nghệ thuật. Phòng trưng bày = tốt. Bảo tàng = đỉnh cao. Tranh in trực tuyến = tầm thường. Bất cứ thứ gì sản xuất hàng loạt lập tức bị xếp vào dạng “không phải nghệ thuật thật”, dù người tạo ra nó đã bỏ công sức và tâm huyết.

Cách suy nghĩ ấy không liên quan tới chất lượng. Nó liên quan đến vị thế. Bởi gọi một thứ là “chỉ để trang trí” thường là một cách khéo léo để nói rằng: “Tôi am hiểu hơn bạn”.

Gu thẩm mỹ không trung tính—nó mang tính văn hóa

Thực tế là quan niệm về “gu đẹp” của chúng ta không phải ngẫu nhiên. Nó được định hình bởi tầng lớp xã hội, nền giáo dục và cơ hội tiếp cận nghệ thuật. Nếu bạn lớn lên trong gia đình thường xuyên tới bảo tàng, hoặc từng học lịch sử nghệ thuật, bạn có thể yêu thích những tác phẩm táo bạo, lạ lẫm hoặc tối giản. Nhưng điều đó không khiến sở thích của người khác trở nên kém giá trị.

Việc thích một bản in Monet đầy tâm trạng hay một bức hoa tươi vui ở cửa hàng nội thất không đồng nghĩa bạn thiếu gu—nó chỉ có nghĩa là bạn tìm thấy điều gì đó chạm đến cảm xúc của mình. Và chẳng phải đó chính là mục đích của nghệ thuật sao?

Có người treo tranh vì hợp màu sofa. Có người vì nó gợi nhớ quê nhà. Có người vì tốn chưa đến mười đô mà lấp được mảng tường trống. Tất cả đều hợp lý. Vấn đề không nằm ở tác phẩm—vấn đề nằm ở áp lực phải biện minh cho nó.

Khi cái “tôi” trở thành màn trình diễn

Mạng xã hội không giúp mọi chuyện dễ dàng hơn. Lướt qua các tài khoản thiết kế, bạn thấy những căn nhà được sắp đặt tỉ mỉ với các tác phẩm “gây dấu ấn”. Thông điệp ngầm? Bức tường của bạn không chỉ nên phản ánh phong cách mà còn nên thể hiện “vốn văn hóa” của bạn. Điều này tạo ra sự xấu hổ ngấm ngầm đối với những gì được xem là quá đại trà. Nếu tác phẩm treo tường không phải nguyên bản, không có chữ ký hoặc ít nhất đến từ một nghệ sĩ độc lập, bạn có nguy cơ bị coi là lười biếng hoặc thiếu tinh tế. Việc trang trí nhà cửa bỗng biến thành một màn trình diễn. Nhưng nghĩ mà xem: đâu phải ai cũng muốn ngôi nhà của mình gây ấn tượng với người lạ. Có người chỉ muốn cảm thấy dễ chịu khi bước vào cửa.

Nếu chúng ta nhìn nghệ thuật treo tường theo cách khác thì sao?

Hãy tưởng tượng một thế giới nơi chúng ta ngừng đánh giá nghệ thuật dựa trên giá tiền, nguồn gốc hay “chiều sâu”, và thay vào đó chỉ hỏi một câu: Điều này có ý nghĩa với bạn không?

Bởi sự thật là, đôi khi một tấm toan 15 đô lại chứa nhiều cảm xúc hơn một tác phẩm phòng trưng bày được chọn chỉ vì hợp với thuật toán.

Dưới đây là ba thay đổi nhỏ trong tư duy có thể giúp bạn nhìn nhận công bằng hơn:

1. Ghi nhận cảm giác của mình mà không phán xét: Nếu bạn thấy một tấm chữ “Sống Cười Yêu” và nhăn mặt—hãy dừng lại. Hãy tự hỏi: bạn khó chịu vì bản thân tấm tranh, hay vì điều mà nó gợi lên trong bạn?

2. Tôn trọng cách mỗi người tạo dựng ý nghĩa: Bạn có thể tìm thấy cảm xúc trong sự hỗn loạn trừu tượng. Người khác tìm thấy nó trong một bãi biển hoàng hôn. Đó không phải hời hợt—đó là tính chủ quan.

3. Nhớ rằng không phải nghệ thuật nào cũng phải mang tuyên ngôn: Có khi nghệ thuật chỉ là màu sắc, ký ức, hay sự bình yên. Không phải bức tường nào cũng cần khiến người xem phải suy ngẫm sâu xa.

Bức tường của bạn = câu chuyện của bạn

Điều chúng ta chọn treo lên tường mang tính cá nhân sâu sắc. Nó phản ánh tâm trạng, ký ức và đôi khi—chỉ đơn giản là ánh sáng đẹp vào buổi chiều. Xem nhẹ lựa chọn nghệ thuật của ai đó chỉ vì nó không hợp “chuẩn gu” của bạn nói lên nhiều về bạn hơn là về họ.

Vì vậy, lần tới khi bạn bước vào nhà ai đó và thấy bức tranh lá vàng hay một phố thị phác họa bằng màu nước, hãy ngừng lại trước khi phán xét. Thay vào đó, hãy tự hỏi: Điều gì khiến họ chọn nó?

Bởi đằng sau mỗi bức tranh kể cả những bức mua từ chuỗi cửa hàng lớn thường là một lý do. Và có lẽ lý do ấy xứng đáng được tôn trọng không kém gì một nhãn gắn từ phòng trưng bày.