Khi chúng ta nhìn lên bầu trời đêm, hầu hết các ngôi sao dường như trôi chậm rãi trong bóng tối. Nhưng có một ngôi sao gần như đứng yên hoàn toàn - Sao Bắc Đẩu.
Trong nhiều thế kỷ, nó đã dẫn đường cho các nhà thám hiểm, thủy thủ và các nhà thiên văn học. Tối nay, chúng ta sẽ khám phá lý do tại sao sao Bắc Cực dường như cố định trên bầu trời, khoa học đằng sau nó, và hành trình vũ trụ mà nó đang thực hiện vượt xa những gì chúng ta có thể thấy.
Tìm sao Bắc Cực trên bầu trời đêm
Trong số khoảng 7.000 ngôi sao có thể nhìn thấy mà không cần kính thiên văn, sao Bắc Cực là một trong những ngôi sao hữu ích nhất. Tuy không phải là ngôi sao sáng nhất, nhưng nó có vị trí đặc biệt khiến nó trở nên vô giá. Chúng ta thường tìm thấy nó bằng cách sử dụng chòm sao Bắc Đẩu: kéo dài một đường thẳng từ hai ngôi sao rìa của chòm sao này để định vị sao Bắc Cực trong chòm sao Tiểu Hùng. Phương pháp này đã dẫn đường cho vô số lữ khách qua những khu rừng rậm rạp, biển khơi mênh mông và sa mạc xa xôi. Ngay cả trong nhiếp ảnh, nó cũng giúp căn chỉnh máy ảnh để chụp được bầu trời đêm hoàn hảo.
Polaris không đơn độc
Nhiều người cho rằng Polaris là một ngôi sao đơn lẻ, nhưng thực ra nó là một hệ ba sao. Ngôi sao chúng ta thấy là Polaris Aa, một siêu sao khổng lồ màu vàng. Hai sao đồng hành của nó, Polaris Ab và Polaris B, nhỏ hơn và mờ hơn, nên chúng vô hình nếu không có kính viễn vọng mạnh. Polaris Aa có khối lượng gấp 5,4 lần Mặt Trời và sáng hơn Mặt Trời khoảng 1.260 lần, đó là lý do tại sao chúng ta có thể phát hiện ra nó từ khoảng cách hơn 400 năm ánh sáng. Hai sao đồng hành của nó chỉ nhỉnh hơn Mặt Trời một chút và quá mờ để có thể nhìn thấy từ Trái Đất.
Tại sao sao Bắc Cực dường như cố định
Bí mật về vị trí "cố định" của sao Bắc Cực nằm ở Trái Đất. Hành tinh của chúng ta quay quanh một trục nghiêng khoảng 23,5 độ. Sao Bắc Cực nằm gần như ngay phía trên điểm cực bắc của trục này. Khi Trái Đất quay, tất cả các ngôi sao khác dường như xoay quanh sao Bắc Cực, khiến nó trông như không bao giờ chuyển động. Sự thẳng hàng này đã khiến sao Bắc Cực trở thành một kim chỉ nam đáng tin cậy cho việc định hướng, thiên văn học, và thậm chí cả việc hiệu chỉnh kính viễn vọng để chụp ảnh thiên văn.
Sự trôi chậm của các ngôi sao
Mặc dù trông có vẻ đứng yên, nhưng thực tế nó đang di chuyển rất chậm. Hệ Mặt Trời của chúng ta quay quanh trung tâm Ngân Hà với vận tốc khoảng 220 km/giây. Qua nhiều thế kỷ, vị trí của các ngôi sao so với Trái Đất sẽ thay đổi. Sao Bắc Cực sẽ dần dần trôi khỏi vị trí chính xác của Cực Bắc và sẽ không còn là Sao Bắc Đẩu nữa. Vũ điệu chậm rãi này của các ngôi sao gần như vô hình đối với chúng ta, nhưng nó lại rất thực tế.
Những sao Bắc Cực tương lai
Các nhà thiên văn học dự đoán rằng trong khoảng vài nghìn năm nữa, một ngôi sao khác tên là Kochab sẽ thay thế Polaris làm Sao Bắc Cực. Vài năm sau, Pherkad sẽ trở thành người dẫn đường phương Bắc mới. Chu kỳ này tiếp diễn qua hàng thiên niên kỷ, cho thấy Sao Bắc Cực "cố định" mà chúng ta dựa vào chỉ ở vị trí đó tạm thời. Mặc dù chúng ta coi nó là bất biến, nhưng thực ra đó là vấn đề về góc nhìn, khoảng cách vũ trụ và thang thời gian vượt xa cuộc sống con người.
Bức tranh vũ trụ rộng lớn hơn
Cực Bắc chỉ là một ví dụ về cách các ngôi sao và chòm sao thay đổi dần dần. Ngay cả hình dạng của chòm sao Bắc Đẩu cũng đang dần biến đổi, và trong tương lai xa, thiên hà của chúng ta sẽ va chạm với chòm sao Tiên Nữ, định hình lại bầu trời đêm một cách ngoạn mục. Vũ trụ luôn vận động, và những gì dường như bất biến đối với chúng ta thường chỉ là tạm thời trên thang thời gian vũ trụ. Cực Bắc mang đến cảm giác ổn định hiếm có giữa một vũ trụ đang chuyển động.
Những điều chúng ta học được từ sao Bắc Cực
Quan sát sao Bắc Cực dạy chúng ta về góc nhìn và sự kiên nhẫn. Tuy chúng ta thấy nó cố định, nhưng nó là một phần của hệ sao và chuyển động cùng với thiên hà. Điều này nhắc nhở chúng ta rằng vũ trụ không ngừng phát triển, nhưng một số thứ—như sao Bắc Cực xuất hiện trên Bắc Cực—có thể dẫn lối, truyền cảm hứng và kết nối chúng ta với vũ trụ.
Tại sao sao Bắc Cực lại quan trọng
Lần tới khi nhìn lên sao Bắc Cực, chúng ta có thể trân trọng nó hơn cả một ngôi sao dẫn đường. Nó là một hệ sao khổng lồ chuyển động trong không gian hài hòa với trục Trái Đất. Trong khi các ngôi sao khác trôi dạt, các chòm sao thay đổi và các thiên hà va chạm, sao Bắc Cực đã là người bạn đồng hành đáng tin cậy của con người trong nhiều thế kỷ—và sẽ tiếp tục truyền cảm hứng cho chúng ta qua nhiều thế hệ. Sao Bắc Cực nhắc nhở chúng ta rằng ngay cả trong một vũ trụ không ngừng biến đổi, chúng ta vẫn có thể tìm thấy những điểm tựa và sự ổn định nếu biết tìm đúng chỗ.
