Nếu bạn đã từng đóng Instagram sau 40 phút và tự hỏi, "Mình đã nhận được gì từ việc này?"—bạn không phải là người duy nhất. Ngày càng nhiều người từ bỏ cuộc sống số, không phải vì họ ghét công nghệ, mà vì họ đã chán ngấy việc để nó điều khiển cuộc sống.
Phong trào âm thầm này được gọi là chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số, và nó không phải là việc từ bỏ điện thoại. Mà là việc lựa chọn cách sử dụng nó một cách có chủ đích. Hãy cùng tìm hiểu lý do tại sao tư duy này đang ngày càng phổ biến và cách nó đang âm thầm thay đổi cuộc sống hiện đại.
Chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số thực sự là gì?
Được sáng tạo và phổ biến bởi tác giả Cal Newport, chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số là việc chủ động lựa chọn cách bạn tương tác với công nghệ. Không giống như các phương pháp cai nghiện kỹ thuật số, vốn tạm thời khiến bạn mất kết nối, phương pháp này xây dựng những thói quen lâu dài, ưu tiên chất lượng hơn số lượng khi nói đến việc tương tác kỹ thuật số.
Nó không phải là phản công nghệ. Nó là ủng hộ việc kiểm soát. Thay vì kiểm tra 12 ứng dụng trước bữa sáng, bạn có thể chọn chỉ một nền tảng thực sự mang lại giá trị cho ngày của mình—chẳng hạn như một podcast dạy bạn điều gì đó hoặc một ứng dụng lịch giúp bạn sắp xếp công việc.
Tại sao mọi người lại làm điều này?
Sự chuyển dịch sang chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số không chỉ là một xu hướng—mà là phản ứng trước cảm giác quá tải kỹ thuật số ngày càng gia tăng. Có ba lý do chính khiến mọi người bắt đầu cắt giảm:
1. Mệt mỏi tinh thần và "Hội chứng say màn hình"
Việc lướt web hàng giờ, chuyển đổi giữa các tab hoặc liên tục kiểm tra tin nhắn có vẻ vô hại, nhưng chúng lại làm cạn kiệt năng lượng não bộ của bạn. Một nghiên cứu năm 2022 của Đại học Bath cho thấy những người tham gia đã tạm dừng sử dụng mạng xã hội trong một tuần đã báo cáo sự cải thiện đáng kể về tâm trạng và khả năng tập trung.
2. Sự gia tăng của "Phân mảnh sự chú ý"
Bạn đang xem video, nhưng một tin nhắn hiện lên. Sau đó là thông báo tin tức. Rồi một email. Trước khi bạn kịp nhận ra, sự chú ý của bạn đã bị phân tán. Những người theo chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số luôn hướng đến việc bảo vệ sự tập trung sâu sắc của họ, bởi vì đó là nơi sự sáng tạo, học hỏi và năng suất tồn tại.
3. Niềm vui khi bỏ lỡ (JOMO)
Trước đây, chúng ta sợ bỏ lỡ. Giờ đây, mọi người đang tận hưởng niềm vui của việc bỏ lỡ - không biết hết mọi tiêu đề, không xem hết mọi câu chuyện, không có mặt 24/7. Đó là một sự trở lại mới mẻ với sự tĩnh lặng và đơn giản.
Người thật, thay đổi thật
Đây là hình ảnh của chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số trong đời thực:
Ví dụ 1: Quy tắc một màn hình
Clara, một freelancer 29 tuổi, đã phải vật lộn với điện thoại, máy tính xách tay và máy tính bảng cả ngày. Giờ đây, cô chỉ giới hạn bản thân ở một màn hình tại một thời điểm. Nếu cô ấy đang làm việc trên máy tính xách tay, điện thoại của cô ấy sẽ được đặt ở một phòng khác. Thay đổi này đã giúp cô ấy giảm gần 40% thời gian sử dụng màn hình.
Ví dụ 2: Buổi sáng không ứng dụng
Derek, một sinh viên đại học, nhận ra rằng buổi sáng của mình đang bị mạng xã hội chiếm hết. Anh ấy đã đặt ra một quy tắc mới: không sử dụng ứng dụng nào trước 10 giờ sáng. Thay vào đó, anh ấy viết nhật ký, tập thể dục hoặc đọc sách ngoại tuyến. "Tôi cảm thấy như đầu óc mình được thư giãn hơn bây giờ", anh ấy nói.
Ví dụ 3: Dọn dẹp trong 30 ngày
Lấy cảm hứng từ cuốn sách của Newport, Emily đã xóa mọi ứng dụng tùy chọn trong 30 ngày. Sau thử nghiệm, cô chỉ cài đặt lại hai ứng dụng - Spotify và Notion. "Tôi không ngờ những ứng dụng đó lại chiếm nhiều dung lượng bộ nhớ đến vậy", cô ngẫm nghĩ.
Các công cụ giúp bạn kiểm soát
Bạn không chỉ cần ý chí để sống tối giản—có những công cụ được thiết kế để giúp bạn lấy lại thời gian:
1. Forest
Ứng dụng phổ biến này biến sự tập trung thành một trò chơi. Khi bạn bắt đầu một nhiệm vụ, bạn sẽ trồng một cây ảo. Nếu bạn rời khỏi ứng dụng và cuộn, cây sẽ chết. Bạn càng tập trung, khu rừng của bạn càng lớn—cả trên mạng và ngoài đời thực (Forest hợp tác với một tổ chức trồng cây).
2. Freedom
Freedom chặn các trang web và ứng dụng gây mất tập trung trên tất cả các thiết bị của bạn. Bạn có thể lên lịch chặn trước, chẳng hạn như trong giờ làm việc hoặc giờ đi ngủ, hoặc bắt đầu một phiên làm việc ngay tại chỗ.
3. Trình khởi chạy điện thoại tối giản (dành cho Android)
Các ứng dụng như Ratio hoặc Olauncher giúp giảm thiểu sự lộn xộn hình ảnh trên màn hình chính của bạn. Không còn những biểu tượng đầy màu sắc kêu gào sự chú ý—chỉ còn sự tập trung sạch sẽ, bình tĩnh.
Khoa học nói gì về điều này?
Nghiên cứu ủng hộ tư duy tối giản kỹ thuật số. Một bài đánh giá năm 2023 trên tạp chí Computers in Human Behavior cho thấy việc giảm thời gian sử dụng mạng xã hội xuống còn 30 phút mỗi ngày đã mang lại những cải thiện đáng kể về chất lượng giấc ngủ, khả năng tập trung và lòng tự trọng chỉ sau hai tuần.
Trong khi đó, các nhà khoa học thần kinh đã phát hiện ra rằng việc thường xuyên chuyển đổi giữa các tác vụ (như kiểm tra điện thoại vài phút một lần) sẽ kích hoạt "hệ thống phát hiện lỗi" của não bộ, gây ra căng thẳng ở mức độ nhẹ - ngay cả khi bạn không cảm thấy điều đó một cách có ý thức.
Cách bắt đầu (Không cần phải tắt mạng)
Bạn không cần phải vứt điện thoại xuống biển. Thay vào đó, hãy thử những thay đổi nhỏ sau:
1. Kiểm tra ứng dụng của bạn
Ứng dụng nào thực sự hữu ích cho bạn? Ứng dụng nào làm bạn kiệt sức? Xóa hoặc ẩn ứng dụng sau.
2. Thiết lập khoảng thời gian sử dụng có chủ ý
Ví dụ: chỉ kiểm tra Instagram từ 7 giờ tối đến 7 giờ 30 tối. Điều này tạo ra ranh giới nhưng vẫn giúp bạn kiểm soát được.
3. Thay thế, đừng chỉ xóa bỏ
Đừng chỉ xóa bỏ thời gian sử dụng màn hình—hãy thay thế bằng các hoạt động ngoại tuyến giúp bạn nạp lại năng lượng, chẳng hạn như nấu ăn, viết nhật ký hoặc đi dạo.
4. Tự hỏi: "Điều này có giúp tôi sống cuộc sống mình mong muốn không?"
Câu hỏi này, được Cal Newport đề xuất, là một bộ lọc đơn giản nhưng hiệu quả cho thói quen sử dụng công nghệ của bạn.
Vậy, liệu có đáng không?
Chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số sẽ không thay đổi cuộc sống của bạn chỉ sau một đêm—nhưng nó sẽ thay đổi chất lượng sự tập trung, sự an tâm và nhịp sống hàng ngày của bạn.
Hãy tự hỏi: lần cuối cùng bạn dành trọn một giờ đồng hồ chỉ để làm một việc—hoàn toàn tập trung là khi nào?
Nếu câu hỏi đó khiến bạn cảm thấy lo lắng, có lẽ đã đến lúc bạn nên thực hiện bước đầu tiên. Bạn không cần phải từ bỏ công nghệ. Bạn chỉ cần lựa chọn nó một cách có mục đích.
Bạn đã bao giờ thử giảm thời gian sử dụng màn hình hoặc thanh lọc kỹ thuật số chưa? Điều gì hiệu quả và điều gì không? Hãy cùng thảo luận trong phần bình luận nhé. Biết đâu câu chuyện của bạn sẽ truyền cảm hứng cho người khác cũng muốn tạm dừng.
