Bạn đã bao giờ trải qua những khoảnh khắc kỳ lạ khi vừa vui vừa buồn cùng một lúc chưa? Hay bạn hoàn toàn bình tĩnh nhưng cũng cực kỳ tỉnh táo? Nghe có vẻ lạ, phải không? Nhưng bạn không đơn độc. Và đây mới là điều thú vị - khoa học thần kinh khẳng định điều đó hoàn toàn có thật.

Vậy nên hôm nay, chúng ta hãy cùng tìm hiểu một câu hỏi thú vị:

Liệu bạn có thể ở trong hai trạng thái tinh thần cùng một lúc không? Hãy thoải mái, vì câu trả lời vừa là "có" vừa là "phức tạp" - theo cách tuyệt vời nhất có thể.

Bộ não của bạn không phải là một tâm trí đơn điệu

Trong một thời gian dài, người ta nghĩ rằng não bộ chỉ hoạt động ở một "chế độ" chủ đạo tại một thời điểm. Giống như một ánh đèn sân khấu duy nhất tập trung vào một cảm giác hoặc nhiệm vụ. Nhưng đó không phải là cách não bộ thực sự hoạt động.

Các nghiên cứu hiện đại sử dụng fMRI (chụp cộng hưởng từ chức năng) cho thấy não thường sáng lên ở nhiều vùng cùng một lúc, đặc biệt là trong những khoảnh khắc cảm xúc hoặc nhận thức phức tạp.

Khám phá mạng lưới đa nhiệm của não bộ

Hãy cùng tìm hiểu một số kiến ​​thức khoa học thực tế.

Não bộ của bạn được vận hành bởi một số hệ thống chồng chéo lên nhau. Hai hệ thống chính là:

- Mạng lưới chế độ mặc định (DMN): Hoạt động khi bạn mơ mộng, suy ngẫm hoặc suy nghĩ về bản thân.

- Mạng lưới điều khiển điều hành (ECN): Hoạt động khi bạn đang giải quyết vấn đề hoặc tập trung vào một nhiệm vụ.

Theo nghiên cứu khoa học thần kinh hiện tại, bao gồm cả bài đánh giá năm 2021 trên Nature Reviews Neuroscience, những mạng lưới này có thể và thực sự hoạt động đồng thời, đặc biệt là khi bạn đang đưa ra các quyết định dựa trên cảm xúc, suy ngẫm sâu sắc, hoặc chuyển đổi giữa suy nghĩ nội tâm và nhiệm vụ bên ngoài. Thay vì hoàn toàn đối kháng, DMN và ECN tương tác và hợp tác một cách năng động tùy thuộc vào bối cảnh.

Hãy tưởng tượng bạn đang đọc một cuốn tiểu thuyết buồn trong khi thưởng thức cà phê - hệ thống cảm xúc (DMN) và logic (ECN) của não bạn đang hoạt động cùng nhau. Điều này giải thích tại sao những trải nghiệm phức tạp liên quan đến cả cảm xúc và nhận thức lại diễn ra đồng thời, và đúng vậy, cả cà phê và nước mắt đều có thể cùng tồn tại.

Cảm xúc mâu thuẫn là khoa học thực sự

Bạn đã bao giờ cảm thấy giằng xé, như thể bạn tự hào về một quyết định nhưng vẫn hối hận? Đây không chỉ là "thay đổi tâm trạng". Nó được gọi là cảm xúc mâu thuẫn, và nó đã được các nhà nghiên cứu nghiên cứu trong nhiều thập kỷ.

Cảm xúc mâu thuẫn đề cập đến việc trải qua những cảm xúc xung đột đồng thời, chẳng hạn như cảm thấy cả tích cực và tiêu cực đối với cùng một tình huống hoặc quyết định. Nghiên cứu khoa học cho thấy trạng thái này liên quan đến các quá trình não bộ phức tạp và chồng chéo lên nhau. Ví dụ, một nghiên cứu năm 2019 được công bố trên tạp chí Nature Communications cho thấy khi mọi người trải qua những cảm xúc lẫn lộn, não bộ của họ cho thấy sự kết nối tăng lên giữa hạch hạnh nhân (nơi xử lý cảm xúc) và vỏ não trước trán (nơi tham gia vào việc ra quyết định và điều chỉnh). Sự kết nối tăng cường này có nghĩa là não bộ đang đồng thời xử lý cả thông tin cảm xúc và nhận thức - một cơ chế tinh vi và thích ứng. Vì vậy, lần tới khi ai đó nói với bạn rằng bạn đang quá cảm xúc hoặc quá lý trí, hãy nói với họ rằng đó chỉ là cách não bộ hoạt động tự nhiên khi kiểm soát những cảm xúc phức tạp.

Bạn có thể tập trung vào hai việc cùng một lúc không?

Đây chính là lúc mọi chuyện trở nên rắc rối. Mặc dù bạn có thể trải nghiệm nhiều cảm xúc cùng lúc, nhưng não bộ của bạn lại gặp khó khăn khi phải thực hiện hai nhiệm vụ khó khăn cùng một lúc một cách có ý thức. Niềm tin phổ biến rằng chúng ta có thể làm nhiều việc cùng lúc một cách hiệu quả chỉ là một lời đồn. Thay vào đó, thực tế là chúng ta đang chuyển đổi nhanh chóng giữa các nhiệm vụ, tạo ra ảo giác về sự tập trung đồng thời.

Sự chuyển đổi liên tục này đặt gánh nặng lên mạng lưới kiểm soát và chú ý của não bộ, dẫn đến giảm hiệu quả, nhiều lỗi hơn và mệt mỏi về mặt tinh thần. Một số mạng lưới não bộ—bao gồm mạng lưới kiểm soát trán đỉnh và mạng lưới chú ý—điều phối quá trình này, nhưng chúng có khả năng hạn chế khi quản lý nhiều nhiệm vụ cạnh tranh.

Tuy nhiên, một số phương pháp thực hành tinh thần như chánh niệm và thiền định có thể giúp rèn luyện não bộ duy trì một dạng nhận thức phân tách. Ví dụ, một nghiên cứu từ Đại học Wisconsin cho thấy những người thiền định có kinh nghiệm có thể đồng thời duy trì nhận thức về hơi thở của mình trong khi quan sát suy nghĩ. Điều này chứng minh tiềm năng của não bộ trong việc quản lý sự tập trung kép thông qua luyện tập, mặc dù nó không giống như việc thực hiện hiệu quả hai nhiệm vụ phức tạp, không liên quan đến nhau.

Vậy... Kết luận là gì?

Đúng vậy, bạn thực sự có thể ở trong hai trạng thái tâm trí cùng một lúc.

Não bộ của bạn không phải là nhị phân—nó giống như một dàn nhạc tuyệt vời, chơi nhiều nốt nhạc cùng một lúc. Sự mâu thuẫn về cảm xúc, nhận thức kép, cảm xúc lẫn lộn—đây không phải là khuyết điểm. Chúng là những đặc điểm.

Hiểu được điều này có thể giúp chúng ta chấp nhận những mâu thuẫn của chính mình hơn. Bởi vì làm người không phải là cảm nhận từng điều một—mà là chấp nhận sự phức tạp.

Hẹn gặp lại lần sau!

Hãy luôn tò mò, tử tế với tâm trí của bạn, và đừng bao giờ cảm thấy kỳ lạ khi cảm nhận tất cả mọi thứ cùng một lúc. Đó chỉ là bộ não tuyệt vời của bạn đang hoạt động mà thôi.