Này các thân mến! Hãy thử nghĩ về một câu hỏi nghe như bước ra từ phim khoa học viễn tưởng hoặc truyện siêu anh hùng: Liệu một người có thể sống sót với hai trái tim không?

Hãy tưởng tượng trong lồng ngực bạn vang lên hai nhịp đập riêng biệt. Liệu điều đó sẽ khiến bạn mạnh mẽ hơn, nhanh hơn… hay chỉ thấy rối loạn hơn?

Tin hay không thì tùy bạn — nhưng điều này đã thực sự xảy ra trong đời thực. Vì vậy, nếu bạn đã sẵn sàng khám phá một trong những giao điểm thú vị nhất giữa y học và sinh học, hãy cùng bước vào câu chuyện phi thường về con người có thể sống với hai trái tim.

Hai trái tim: Khoa học viễn tưởng hay sự thật?

Trước hết, hãy làm rõ một điều: Con người không tự nhiên sinh ra với hai trái tim. Tuy nhiên, trong một số ca phẫu thuật hiếm gặp, các bác sĩ đã cấy ghép thêm một trái tim thứ hai vào cơ thể bệnh nhân, tạo nên một loại ghép tim dị vị (heterotopic heart transplant). Thay vì loại bỏ trái tim đang suy yếu, bác sĩ phẫu thuật sẽ kết nối thêm một trái tim hiến tặng song song, để cả hai cùng hoạt động. Điều này không có nghĩa là bạn có một trái tim dự phòng mà là cả hai trái tim cùng bơm máu, thường là đồng bộ, nhưng đôi khi với nhịp khác nhau.

“Ghép tim dị vị là một kỹ thuật hiếm, nhưng có thể cứu sống bệnh nhân suy tim nặng. Việc theo dõi liên tục và điều trị cá nhân hóa là rất cần thiết”. — Bác sĩ Michael E. DeBakey, chuyên gia phẫu thuật tim mạch. Nghe có vẻ mạo hiểm, nhưng trong điều kiện phù hợp, phương pháp này thật sự có thể cứu người.

Vì sao bác sĩ lại làm như vậy?

Câu hỏi hay đấy. Trong khi phẫu thuật ghép tim thông thường thay thế hoàn toàn trái tim hư, ghép tim dị vị được áp dụng trong những trường hợp rất đặc biệt, chẳng hạn như:

– Khi trái tim của bệnh nhân vẫn hoạt động một phần, nhưng không đủ mạnh để duy trì sự sống.

– Khi trái tim hiến tặng nhỏ hơn kích thước cơ thể người nhận.

– Khi cơ thể bệnh nhân chưa thể thích nghi ngay với việc mang một trái tim hoàn toàn mới.

Hãy tưởng tượng một chiếc xe hai động cơ — động cơ cũ không còn đủ mạnh, nhưng khi thêm một động cơ phụ, chiếc xe có thể tiếp tục vận hành. Tương tự, hai trái tim cùng hoạt động giúp bệnh nhân có thêm “năng lượng sống”, cho phép bác sĩ có thời gian theo dõi và giúp cơ thể thích nghi.

Sống với hai trái tim sẽ như thế nào?

Quả thật là rất khác biệt. Những người từng trải qua tình trạng này cho biết họ có thể cảm nhận được hai nhịp tim — đôi khi trùng khớp, đôi khi lệch nhau đôi chút. Các bác sĩ thường phải theo dõi nhịp tim thường xuyên để tránh biến chứng như rối loạn nhịp. Hai trái tim thường chia sẻ công việc với nhau:

– Một trái tim bơm máu lên phổi, trong khi trái còn lại đẩy máu ra toàn cơ thể.

– Cả hai giảm tải áp lực cho nhau, giúp ngăn ngừa quá sức.

– Lưu thông máu được cải thiện, và mức ôxy trong mô tăng lên.

Tuy nhiên, đây không phải là “nâng cấp siêu nhân”, mà là một quá trình y tế phức tạp, đòi hỏi giám sát liên tục, dùng thuốc suốt đời, và trong nhiều trường hợp, một trái tim sẽ được gỡ bỏ khi bệnh nhân đã ổn định.

Người thật có hai trái tim

Hãy nói về một ví dụ đáng kinh ngạc: vào những năm 1980, một người đàn ông tại Hoa Kỳ đã trải qua ca ghép tim dị vị và sống hơn 7 năm với hai trái tim cùng hoạt động. Ca phẫu thuật này đem lại cho ông nhiều năm sống quý giá — điều mà ông không thể có được nếu không thực hiện kỹ thuật này. Đây không phải là trường hợp duy nhất. Nhiều ca tương tự đã được thực hiện trên toàn cầu, dù rất hiếm và chỉ được xem là lựa chọn cuối cùng. Ngày nay, nhờ tiến bộ trong công nghệ ghép tim và các thiết bị hỗ trợ tim như LVAD (thiết bị hỗ trợ thất trái), bác sĩ có nhiều lựa chọn an toàn hơn so với trước kia.

Liệu con người có thể tiến hóa để có hai trái tim?

Giờ hãy tưởng tượng xa hơn một chút. Một số loài động vật đã có nhiều hơn một trái tim — ví dụ như bạch tuộc có ba trái tim, và giun đất có đến năm cặp tim giả. Vậy tại sao con người lại không thể? Câu trả lời là tiến hóa không ban tặng thêm cơ quan nào nếu không thật sự cần thiết. Vì một trái tim duy nhất đã đủ đảm nhiệm vai trò của nó, nên không có áp lực tiến hóa nào buộc chúng ta phải có thêm một trái tim thứ hai. Tuy nhiên, trong thế giới của công nghệ sinh học, ai mà biết được tương lai sẽ ra sao? Một ngày nào đó, chúng ta có thể thiết kế con người với hệ tuần hoàn tăng cường, phục vụ cho du hành vũ trụ, thể thao cực hạn, hay thậm chí sinh tồn trong môi trường thiếu ôxy.

Vậy, con người có thể thật sự sống với hai trái tim không?

Có thể — trong những điều kiện đặc biệt. Con người có thể sống tạm thời với hai trái tim, nhờ sự sáng tạo phi thường của y học hiện đại.

Dù không phổ biến, và không phải là giải pháp lâu dài, điều này chứng minh rằng cơ thể con người và khoa học thật sự kỳ diệu và thích nghi đáng kinh ngạc.

Vì vậy, lần tới khi trái tim bạn lỡ nhịp, hãy thử tưởng tượng xem nếu có thêm một trái tim nữa để “dự phòng” thì sẽ thế nào. Nghe tuy ngầu, nhưng cũng hơi rùng rợn, phải không?