Nếu bạn đã từng đi bộ qua một khu rừng rậm rạp, hẳn bạn đã cảm nhận được bóng râm mát lạnh và nhiệt độ dịu xuống rõ rệt. Đó không chỉ là một trải nghiệm dễ chịu, mà còn là lời nhắc nhở về vai trò quan trọng của rừng trong việc điều hòa khí hậu của hành tinh.
Rừng không chỉ tạo ra ôxy và cung cấp nơi trú ngụ cho các loài sinh vật, mà còn hoạt động như “chiếc điều hòa tự nhiên” của Trái Đất, giúp ổn định nhiệt độ toàn cầu.
Sức mạnh làm mát toàn cầu của rừng
Rừng giống như lá phổi của hành tinh, hấp thụ khí cacbonic (CO₂) và thải ra ôxy, nhưng vai trò của chúng không dừng lại ở đó. Chúng còn giữ vai trò thiết yếu trong việc điều tiết nhiệt độ toàn cầu.
Theo Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), rừng hấp thụ khoảng 30% lượng khí CO₂ do đốt nhiên liệu hóa thạch mỗi năm. Nếu không có rừng, lượng khí cacbonic trong khí quyển sẽ tăng nhanh hơn nhiều, khiến hiện tượng ấm lên toàn cầu trở nên nghiêm trọng hơn. Rừng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chu trình nước, một yếu tố quan trọng khác trong việc điều hòa nhiệt độ. Thông qua quá trình thoát hơi nước (transpiration), cây cối giải phóng hơi nước vào khí quyển, góp phần hình thành mây và mưa. Hiệu ứng làm mát này giúp giảm nhiệt độ xung quanh và duy trì sự cân bằng khí hậu.
Cách rừng lưu trữ khí cacbon
Khả năng lưu trữ cacbon là một trong những đóng góp quan trọng nhất của rừng trong việc ổn định nhiệt độ khí hậu. Cây xanh hấp thụ khí CO₂ trong quá trình quang hợp, sau đó lưu trữ lượng cacbon này trong sinh khối của chúng — bao gồm lá, cành, thân và rễ. Quá trình này giúp giảm lượng khí nhà kính trong khí quyển, từ đó làm chậm quá trình biến đổi khí hậu.
Lượng cacbon được lưu trữ trong rừng có thể giữ lại trong hàng thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ. Một nghiên cứu năm 2019 được công bố trên tạp chí Nature do Tiến sĩ Jean-François Bastin và các cộng sự thực hiện cho thấy rằng: khôi phục chỉ 30% diện tích đất bị thoái hóa trên thế giới có thể hấp thụ tới 23 tỷ tấn cacbon, tương đương một phần ba lượng phát thải CO₂ toàn cầu hàng năm. Khi rừng bị chặt phá hoặc đốt cháy, lượng cacbon tích trữ này bị giải phóng trở lại vào khí quyển, đẩy nhanh quá trình nóng lên toàn cầu. Nạn phá rừng, đặc biệt là ở vùng nhiệt đới, là một trong những nguyên nhân hàng đầu của biến đổi khí hậu.
Rừng và vai trò điều hòa nhiệt độ địa phương
Ngoài khả năng làm mát toàn cầu, rừng còn giúp điều chỉnh nhiệt độ tại từng khu vực cụ thể. Bóng râm của cây cối giúp làm mát không gian xung quanh, đặc biệt là ở các đô thị đông đúc.
Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), cây xanh có thể làm giảm nhiệt độ đô thị lên đến 10°F (khoảng 5,5°C). Khu vực có nhiều mảng xanh thường ít xảy ra các đợt nắng nóng cực đoan hơn và duy trì độ ẩm ổn định hơn. Bên cạnh đó, rừng còn giúp giải phóng hơi ẩm vào không khí, giảm bớt cường độ của các đợt nắng nóng, vốn có thể gây nguy hiểm cho con người và động vật hoang dã.
Tầm quan trọng của rừng nhiệt đới
Rừng nhiệt đới, chẳng hạn như rừng Amazon, đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc điều tiết nhiệt độ toàn cầu. Chúng là “bể chứa cacbon” hiệu quả nhất trên Trái Đất, hấp thụ lượng lớn khí CO₂.
Khí hậu nhiệt đới ẩm ướt tạo điều kiện lý tưởng cho rừng phát triển mạnh mẽ, đồng thời giúp điều hòa các mô hình thời tiết trên toàn cầu. Theo Cơ quan Quan sát Trái Đất của NASA (2021), rừng Amazon tự tạo ra phần lớn lượng mưa của chính nó thông qua quá trình bốc hơi và thoát hơi nước, góp phần tạo mưa cho cả khu vực Nam Mỹ.
Tuy nhiên, việc phá rừng để lấy đất canh tác, khai khoáng và khai thác gỗ đang đe dọa nghiêm trọng hệ thống khí hậu này. Hành động đó không chỉ giải phóng lượng lớn khí cacbon trở lại khí quyển, mà còn làm gián đoạn chu trình nước, gây thay đổi mô hình mưa — ảnh hưởng sâu rộng đến khí hậu địa phương và toàn cầu.
Bảo vệ rừng cho các thế hệ tương lai
Bảo vệ và mở rộng diện tích rừng là một trong những chiến lược mạnh mẽ nhất để chống lại biến đổi khí hậu. Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), việc phục hồi rừng toàn cầu có thể giúp hấp thụ tới 226 tỷ tấn cacbon vào năm 2100.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc bảo tồn rừng hiện có còn quan trọng hơn cả việc trồng mới. “Trồng rừng là điều quý giá, nhưng giữ cho những cánh rừng già tồn tại mới là cốt lõi,” theo lời Tiến sĩ Deborah Lawrence, Giáo sư Khoa học Môi trường tại Đại học Virginia. Rừng nguyên sinh chứa nguồn dự trữ cacbon lớn nhất và điều hòa hệ sinh thái hiệu quả hơn nhiều so với rừng non.
Bạn có thể làm gì để giúp?
Mặc dù giải quyết biến đổi khí hậu đòi hỏi hành động toàn cầu, mỗi cá nhân cũng có thể góp phần bảo vệ rừng bằng những việc làm nhỏ:
1. Ủng hộ các sản phẩm bền vững:
Hãy chọn các sản phẩm được chứng nhận nguồn gốc bền vững, như gỗ và giấy có chứng nhận FSC, để giảm nhu cầu chặt phá rừng.
2. Giảm dấu chân cacbon:
Giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch bằng cách đi bộ, dùng phương tiện công cộng, hoặc sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, từ đó giảm lượng phát thải góp phần vào biến đổi khí hậu.
3. Tham gia và đóng góp:
Ủng hộ các tổ chức và dự án bảo tồn rừng, từ quốc tế đến địa phương. Họ đang phục hồi các hệ sinh thái bị tàn phá và thúc đẩy chính sách xanh vì hành tinh bền vững hơn.
Con đường phía trước
Khi những tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, chúng ta cần hành động nhanh chóng để bảo vệ vai trò sống còn của rừng trong việc điều hòa nhiệt độ Trái Đất. Sự tồn tại của rừng gắn liền với sức khỏe của hành tinh, và mỗi hành động bảo vệ rừng hôm nay chính là đầu tư cho tương lai mai sau.
Bằng cách bảo tồn và phục hồi rừng, chúng ta có thể đảm bảo rằng các thế hệ sau vẫn được sống trong một thế giới nơi rừng tiếp tục làm mát, lưu trữ cacbon và duy trì sự sống. Vì vậy, lần tới khi bạn đứng giữa một tán rừng, hãy nhớ rằng chúng không chỉ đang che mát cho bạn mà còn đang giữ cho Trái Đất này luôn mát lành.
